Д.Содном: Төрийн тогтолцоо ба хөгжлийн бодлогын асуудалд анхааръя

Ерөнхий сайд асан Д.Содном монголын нийгэмд тулгамдаж байгаа төрийн тогтолцоо, Үндсэн хуулийн өөрчлөлттэй холбогдуулан өөрийн санаагаа дэвшүүлжээ. Тэрбээр:
  • Парламентыг хоёр танхимтай болгож, дээд танхим буюу төрийн эрх барих дээд байгууллага Ардын Их Хурлыг сум дүүрэг нэг бүрээс иргэд нэрийг нь дэвшүүлэн сонгосон гишүүдээс бүрдүүлэн байгуулах.
  • Хууль боловсруулах үндсэн үүрэгтэй парламентын Доод танхим буюу Улсын Бага Хурлыг бий болгон гишүүдийг нь Ардын Их Хурал сонгон шалгаруулж бүрдүүлдэг болгох.
  • Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Улсын ерөнхий шүүгч, Улсын прокурорыг Ардын Их Хурлаас сонгодог байх.
  • Гүйцэтгэх засаглалын үүрэгт бүх ажил, Засгийн газрын бүтэц бүрэлдэхүүний асуудлыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч хариуцдаг болох,
  • Засгийн газрын бүрэлдэхүүнд Хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн асуудал хариуцсан яамыг байгуулах дэвшүүлжээ.

Дээрх асуудлаар миний бие байр сууриа урд өмнө нь нэг бус удаа илэрхийлж байсан. Дэлгэрэнгүйг дараахь холбоосоор үзэж болно.

Төрөө шатаах тоглоомд том үүрэг гүйцэтгэдэг нь Ерөнхийлөгчийн институци

Ганц танхимтай парламентийн нөхцөлд төрийн дээр нам гардаг, супер хүмүүс бий болдог

Үндсэн хуулийн “цоож”-ийг түлхүүрдэж чадах уу

Нэгэн зүйл. Парламентийн хоёр танхимтай байх Содном гуайн саналыг  дэмжмээр. Ингэхдээ Доод танхим нь намуудын өрсөлдөөнөөр бүрддэг байх нь зүйтэй санагдаж байгаа.

Нэг болон Хоёр танхимтай улс орнуудыг дараахь зургаас харж дүгнэлтээ хийнэ бизээ. Улбар шар нь нэг танхимтай, цэнхэр нь хоёр танхимтай парламент бүхий улсууд.

Screen Shot 2019-05-20 at 11.39.16 AM

Нэгэн зүйл. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн институцийг Үндсэн хуулийн Гүйцэтгэх эрх мэдэлд хамаатгах Содном гуайн саналыг дэмжиж болохоор. Гэхдээ Ерөнхийлөгчийн институцийг илүү билэгдлийн шинжтэй болгож, Ерөнхий сайдын эрх мэдлийг нэмэгдүүлэх хувилбар өнөөгийн нөхцөлд илүү хүлээж авахуйц хувилбар юм шиг санагдаж байна.

Нэгэн зүйл. Төрийн үндсэн үүрэг нь Эдийн засгийн хөгжлийн бодлогын асуудал болсныг анхааралдаа авах Содном гуайн санал ихэд чухал. Ингэхдээ энэ асуудлыг хариуцсан Элит агентлаг байгуулах нь олон улсын практикт илүү нийцтэй байхаар харагдаж байгааг хэлмээр байна. Бусад яамтай ижил түвшний байвал төдийлөн тус болохгүй боловуу гэж бодож байна.

Ямар ч байсан санаа зовинол, гарц хайх бодлын чиг нэг зүгт байгаа учир Д.Содном гуайн хэлсэн үгийг олны хүртээл болгоход оролцьё хэмээлээ.

Болгооно уу.

М.Энхсайхан

Screen Shot 2019-05-20 at 11.46.31 AM

Үндэсний хөгжлийн газарт “Хөгжлийн философи” сэдвээр 2019 оны тавдугаар сарын 5-ны өдөр зохиогдсон зөвлөлдөх уулзалтад Монгол Улсын 14 дэх Ерөнхий сайд Думаагийн Содномын хэлсэн үг.
Философийн ухааны эрдэмтэн Даш-Ёндон “Хөгжил гэдэг бол амьд организмын оршин тогтнох арга” гэдгийг хэлж өглөө.
Биологийн ухааны эрдэмтэд амьтны амьдрах чадварыг үндсэндээ гурав хуваадаг, тухайлбал алив амьтны нэг хэсэг бие дааж амьдрах хүч чадвартай байдаг, нөгөө хэсэг бусадтайгаа хамтарч амьдарч чаддаг бол тодорхой хэсэг нь бусдынхаа дэмжлэгээр ч амьдрах чадваргүй байдаг гэх юм билээ.
Манай монголчууд малаа гурав ангилж малын аж ахуйгаа эрхэлдэг. Тухайлбал, мал аж ахуй эрхлэгчид амьдрах хүч чадалтай малаа эрхэмлэж, нөгөө ихэнх хэсгийг дэмжин бойжуулж, харин амьдрах чадваргүй цөөн хэсгийг заазалдаг. Амьтад дотроос хүн гэдэг амьтан сэтгэн боддог, өнгөрснийг санаж, ирээдүйг төсөөлж, орчин цагаа ухаарч амьдардаг чадвартай учраас байгаль дэлхийн өөрчлөлтөд ч нөлөөлж мэдэхээр болтол хөгжсөн. Гэвч, хүн төгөлдөр биш. Хүн бүхэн хөгжих арга замаа мэддэггүй, хүн бүхэн зөв хөдөлмөрлөж амьдрах чадвартай байдаггүй.
Томоор харвал улс орнууд хүн ардаа амьдрах чадварын дээрх гурван хэсэгт хуваадаг.Амьтан ба хүн төрөлхтний амьдрах чадвар ойролцоо байдгийг эрдэмтэд мэддэг боловч хүнийг мал амьтантай адилтгалаа гэж шүүмжлүүлэхээс айж шууд ил ярьдаггүй. Харин улстөрчид баримталдаг бодлого, хэрэгжүүлдэг арга хэмжээндээ ард түмнээ шууд л гурав хувааж ханддаг. Одоогийн хэлж заншиж байгаа тодорхойлолтоор бол хүч чадалтай хэсэг хүмүүсээ лидерүүд, бизнес амжилттай эрхлэгчид, хангалуун амьдарч чадагчид, нөгөө ихэнх хэсгийг дундчууд, жижиг дунд аж ахуй эрхлэгчид, амьдрах чадвар муу хэсгийг хөдөлмөрийн чадваргүйчүүд, тахир дутуучууд гэж хуваадаг. Тэгээд нэгтгэн жолоодох, дэг журамтай байлгах хэрэгтэй байдаг. Ийм шаардлагаар ТӨР гэдгийг бий болгож, хууль дүрэм гаргаж засагладаг.
Төгөлдөржиж чадаагүй хүн төрөлхтний шийдэж чадаагүй байгаа хоёр гол асуудал байдаг. Нэгдүгээрт. Бусдаасаа илүү байх өрсөлдөөнийг зөв болгож, дайн дэгдэж өөрсдийгөө устгах болзошгүй аюулаас ангижирч чадаагүй байна. Монголчууд бидний хувьд зэвсэглэлээр хөөцөлдөхийг зогсоох, олныг хөнөөх зэвгээс ангижрах бодлогыг эрхэмлэж, өрсөлдөөн талцлаас хол байх нь эрхэм юм. Хоёрдугаарт, дэлхийн ихэнх улс оронд дээр дурдсанаар гурван хэсэгт ангилсан ард иргэдээ тайван нөхцөлд, тэгш хангалуун амьдруулж байх төгөлдөр арга, нөхцөлийг бүрдүүлж чадаагүй байна.
Социализм гэгч байгуулал захиргаадлаар бүгдийг адил тэгш амьдруулах оролдлого хийж байсан. Капитализм гэгч байгуулал ардчиллаар асуудлыг шийдэх оролдлого хийж байгаа боловч баян ядуугийн хэтэрсэн ялгаа зөрчлийн асуудлыг шийдэж чадаагүй байна. Алтан дунджийг олж чадаж байгаа төр бүхий улс цөөхөн бололтой. Улс нийгмийн хөгжилд тухайн улсын төрийн зохицуулах үйл ажиллагаа шийдвэрлэх ач холбогдолтой байгаа. Төрийн удирдлагад улс нийгмийг хөгжүүлэх оновчтой бодлого боловсруулж, түүнийхээ хэрэпжилтийг зохион байгуулах ур чадвартай, ард иргэдэд итгэгдсэн ухаалаг хүмүүсийг иргэдийн дотроос шалгаруулан авч ажиллуулдаг байвал улс нийгэм цэгцтэй хөгжих учиртай. Энэ асуудлыг шийдэхийн тулд Монгол Улсын хувьд юуны өмнө төрийн тогтолцоо, сонгуулийн хуулийг боловсронгуй болгох, нийгэм, эдийн засгийг зохистой бодлогоор тогтвортой хөгжүүлж чаддаг болох гэсэн хоёр асуудалд анхаарал төвлөрүүлж шийдэх шаардлагатай.
Хөгжихийн тулд төрийн тогтолцоо ба хөгжлийн бодлогын асуудалд анхааръя гэж хэлэх гээд байна. Ард иргэд дэг журамтай,тодорхой зорилгоор эв нэгдэлтэй хөдөлмөрлөж амьдардаг байх нь улс орны оршин тогтнох, хөгжих үндсэн нөхцөл. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн нэгдүгээр бүлэгт “Монгол Улс тусгаар тогтносон, бүгд найрамдах улс мөн” гээд “Эв нэгдлийг хангах, хууль дээдлэхийг төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчим” гэж заасан байдаг. Энгийнээр хэлбэл “Тусдаа улс байя, үүний тулд бүгдээрээ найртай, хоорондоо эвтэй, Тэгэхдээ дэг журамтай байх” асуудлыг төрийн ажлын үндсэн зарчим болгоё гэсэн байгаа юм. Мөн Засгийн бүх эрх ард түмний мэдэлд байна гэж заасан байдаг. Үндсэн хуулийн эдгээр суурь заалтууд л төрийн тогтолцоо, сонгуулийн хуулийг боловсронгуй болгохыг шаардаад байгаа юм. Монгол Улс хөгжиж байна. Гэвч хөгжлийн хурд удаан, хүрсэн түвшин хангалтгүй, ядуурлыг арилгах, бусад улсаас хоцрохгүй хөгжих нөөц бололцоо бүрэн ашиглагдахгүй байгаа явдал төрийн тогтолцоо, төрийн удирдлагаа зөв сонгож чадаагүй байгаатай холбоотой.
Хөгжихийн тулд дараах тодорхой асуудлыг яаралтай шийдэх санал байна:
 Парламентыг хоёр танхимтай болгож, дээд танхим буюу төрийн эрх барих дээд байгууллага Ардын Их Хурлыг сум дүүрэг нэг бүрээс иргэд нэрийг нь дэвшүүлэн сонгосон гишүүдээс бүрдүүлэн байгуулах.
 Хууль боловсруулах үндсэн үүрэгтэй парламентын доод танхим буюу Улсын Бага Хурлыг бий болгон гишүүдийг нь Ардын Их Хурал сонгон шалгаруулж бүрдүүлдэг болгох.
 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Улсын ерөнхий шүүгч, Улсын прокурорыг Ардын Их Хурлаас сонгодог байх.
 Гүйцэтгэх засаглалын үүрэгт бүх ажил, Засгийн газрын бүтэц бүрэлдэхүүний асуудлыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч хариуцдаг болох, Улс төрийн намуудыг төлөвшүүлэх, тухайлбал улсын эдийн засаг, нийгмийг хөгжүүлэх хэтийг харсан бодлого төлөвлөгөөг зохих үндэслэл тооцоотой боловсруулсан, боловсон хүчний нөөц бүрдүүлсэн улс төрийн намд улс төрийн сонгуульд оролцох эрх олгодог болох.
 Монгол Улсын нийгэм эдийн засгийн урт хугацааны тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал, дунд хугацааны хөгжлийн хөтөлбөрийг техник эдийн засгийн үндэслэл тооцоо бүхий тодорхой төсөл арга хэмжээний хамт боловсруулж хэрэгжүүлдэг болох. Энэ зорилгоор Засгийн газрын бүрэлдэхүүнд Хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн асуудал хариуцсан яамыг байгуулах, хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн тухай хуулийг боловсронгуй болгож гаргах асуудлыг яаралтай шийдвэрлэх.
Эдгээр асуудлыг Үндсэн хууль, Сонгуулийн тухай хууль, Улс төрийн намын тухай хууль, Төрийн албаны тухай хууль, Төлөвлөлтийн тухай хуульд болон холбогдох бусад хууль журамд өөрчлөлт оруулж шийдэх боломжтой. Улс төрийн намын ашиг сонирхлыг биш, улс нийгмийн ашиг сонирхлоор энэ ажлыг хийх нь чухал. Зөвлөлдөх уулзалтад УИХ-ын гишүүн Д.Лүндээжанцан оролцож байгаад талархаж байна. Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулах өөрчлөлтийн төсөлдөө төрийн тогтолцоог боловсронгуй болгох талаар дэвшүүлж байгаа саналыг тусгахыг, мөн хөгжлийн бодлого хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллагатай болох саналыг тусгаж, энэ чухал асуудлыг тусгай органик хуулиар шийдэх ёстой гэж хойш тавихгүй байхыг хүсье. Ардчилал, хүний эрх, эрх чөлөөг туйлшруулбал эмх замбараагүй байдал бий болохыг, болоод ч байгааг, хариуцлагатай төр, сахилга дэг журам улс нийгмийн хөгжилд шийдвэрлэх ач холбогдолтойг ухаарах цаг болсон.
 Монгол Улсын 14 дэх Ерөнхий сайд Думаагийн Содном

“Монголчууд ба Исламын ертөнц”-2017

Ийм нэгэн нэртэй ном 2017 онд хэвлэгджээ.

 

Screen Shot 2019-05-17 at 9.13.03 PM

Монголын түүх бол дэлхийн түүх учраас өнөөгийн монголчууд өөрсдийгөө танин мэдэхийн тулд түүхээ өөр орон, өөр шашин, өөр соёл иргэншил бүхий улс орны эрдэмтэн, мэргэдийн судалгаанаас олж мэдэх хэрэгтэй болдог.  Мэдээллийн технологи хөгжсөн өнөө цагт англи хэлтэй бол асар их мэдээллийг олж авах сайхан бололцоо нээлттэй болжээ. Та бүгд цаг зав гаргаж энэхүү номыг сонирхоорой.

Таны унших хүслийг өдөөх гэж уг номоос зэрвэсхэн харсан санаагаа хуваалцья.

  • “Тамга” гэдэг нь монголчуудаас худалдаа наймаа эрхлэгчдийн бизнесийн гүйлгээнд тогтоосон татварын нэр гэнэ. Чингис хааны үед байгаагүй байх. Өгөөдэй хааны үед л “тамга” татвар үүссэн байх гэжээ.
  • Нүүдэлчид исламын орнуудыг эзлээд зогсоогүй, нүүдэлчдийн зан заншил, хууль ёсыг тулгаж зарим нөхцөлд исламын ертөнцийн тогтсон дэг журамтай сүлэлдсэн гэнэ. Тухайлбал, Монголчууд хонийг хоолойг нь хэрчиж хороохыг хориглож байсан байх юм.
  • Монголчуудын бодлого Исламыг түгээхэд түлхэц болсон гэнэ. Муслимүүд олноор Төв Азид нүүдэлж суурьших нөхцлийг бий болгосны нэг жишээ нь өнөөгийн Хятадын Шинжаан Уйгурын нутгийн хүмүүс. Тэднийг уугуул хятадууд гэж хэлж болохгүй гэнэ.
  • Торгоны зам хаагуур тогтож, ямар барааг тээж явсныг уг номоос үзэж болно.
  • Pax Mongolica, торгоны замын худалдаа наймаа цаасан мөнгө, мөнгөн зоос олноор бий болох нөхцлийг бий болгож байжээ.

Номд орсон олон санаа зөвхөн үүгээр хязгаарлагдахгүй.

Даахгүй нохой булуу хураана гэгчээр барж уншихгүй том номыг Та бүгдтэй хуваалцаж байна.

Номыг дараахь холбоосоор үзнэ үү.

Peter-Jackson-The-Mongols-and-the-Islamic-World-From-Conquest-to-Conversion-Yale-University-Press-2017-pdf

ProPublica.org: Дэлхийн шилдэг компанийг хөөсөн Монголын төмөр замын төсөл

Screen Shot 2019-05-16 at 9.53.35 AM
ProPublica.org: Дэлхийн шилдэг компанийг  хөөсөн Монголын төмөр замын төсөл

“ProPublica.org” эрэн сурвалжлах сайт дээр гарсан Монголын “Шинэ төмөр зам” төслийн талаарх нийтлэлийг орчуулан хүргэж байна.

Одоогоос есөн жилийн өмнө буюу 2010 онд Хятадын эдийн засгийн өсөлтөөс үүдэн уул уурхайн түүхий эдийн эрэлт ихэсч, үүнтэй зэрэгцэн нүүрс зэсийн асар их нөөцтэй ордуудаа эдийн засгийн эргэлтэд оруулж эхэлсэн Монгол Улсыг гадны томоохон компаниуд сонирхож эхэлсэн юм. Аварга том гүрэнтэй хил залгаа оршдог Монгол Улсын хувьд нүүрс, зэсээ урд хөрш рүүгээ экспортолж үлэмж хэмжээний мөнгө олох гайхалтай аз завшаан тохиосон гэж хэлж болно. Энэхүү боломжийг ашиглахын тулд монголчуудад нүүрсээ зөөх хэдэн зуун километр төмөр зам барих шаардлага тулгарсан билээ. Төмөр замаа ч барихаар болж олон улсын нэр хүндтэй банк, зөвлөх компаниудтай хамтарч ажиллахаар тохиролцож тэдгээр компаниудад олон тэрбум ам.долларын төлбөр төлсөн. Хэрэв төмөр зам баригдчихвал зарлагадсан мөнгөө хэд дахин нугалж үр шимийг нь хүртэх байв.

Ингээд Монгол Улсын Засгийн газар АНУ-ын “Mckinsey & Company” гэх зөвлөх компанийг төмөр замын төслийн техник, эдийн засгийн үндэслэлийг /ТЭЗҮ/ боловсруулах, санхүүжилтийн арга зам, суурь бүтэц барих барилгын ерөнхий гүйцэтгэгчийг сонгон шалгаруулах олон улсын нээлттэй тендерийн баримт бичгийг боловсруулахад хөлслөхөөр болж, тус компанийн төлөөлөгч Жимми Хекстер гэгч Монгол Улсын Засгийн газартай шинэ төмөр замын талаар яриа хэлэлцээ хийж эхэлсэн. Тэрбээр Азийн олон улсуудад томоохон дэд бүтцүүдийн төсөл дээр ажиллаж байсан туршлагатай нэгэн байсан учир монголчуудад ч таалагдав.

2010 оны эхээр АНУ-ын Төрийн департментаас Монгол Улсад авлига хээл хахууль цэцэглэн хөгжиж, төрийн өндөр албан тушаалтнууд болон хувийн хэвшлийнхний дунд ашиг сонирхлын зөрчил их байна. Тиймээс шат шатан дахь авлига, ашиг сонирхлын зөрчлийг ирүүлэн шалгах хэрэгтэй гэсэн анхааруулга гаргаж байв. Тус анхааруулга гарснаас жил орчмын дараа “Mckinsey” компанийг эрсдэлд орж магадгүй гэж АНУ-ын дипломатууд сануулсан. Хэдийгээр тэд Монгол Улсын Засгийн газартай гэрээ байгуулсан ч Засгийн газрын зөвлөх нь хувийн компанитай байгаа нь маш том эрсдэл гэж тэмдэглэсэн юм.

Тухайн үед Зам тээвэр барилга хот байгуулалтын яаманд зөвлөхөөр ажиллаж байсан Ч.Ганбат “Шинэ төмөр зам”-ын төсөл дээр гол үүргийг гүйцэтгэсэн. Монголын төмөр зам /МТЗ/ ТӨХК нь зөвлөх Ч.Ганбатын саналаар АНУ-ын “McKinsey” компанийг  төмөр замын төслийг боловсруулахад хөлслөн авсан байна. “McKinsey” компанид төлсөн мөнгө нь гэрээний төлбөрийн стандарт 4 сая ам.доллараас их буюу 5,6 сая ам.доллар байлаа. Үүнийгээ тайлбарлахдаа энэ төсөл хэрэгжээд эхэлбэл тус компанитай илүү олон жилийн ашигтай гэрээг байгуулна гэж байжээ.

“Шинэ төмөр зам” төсөл маш хурдтайгаар буруудаж эхэлсэн. Санхүүгийн асуудал, улс төрийн тодорхой бус байдлаас болж төмөр замын ажил зогсонги байдалд орсон. Ингээд 2015 оноос төмөр замын төслөөс  их хэмжээний мөнгө шамшигдуулсан, залилан хийсэн гэх үндэслэлээр холбогдох албан тушаалтнуудыг шалгаж эхэлсэн юм. Мэдээж “McKinsey” ч үүний хажуугаар зүгээр өнгөөрөөгүй. Мөндөн шалгах ажлын хүрээнд тус компанийг мөн шалгаж, шинэ төмөр замын төсөлтэй холбоотой бүх баримт сэлтүүдийг цагдаагийн байгууллагад өгөхийг шаардсан. “McKinsey” компанийг шалгаж эхлэхэд тус компанийн Азийг хариуцсан партнер Кевин Снидер  Монгол Улсын Ерөнхий сайд руу “McKinsey” компани ямар ч буруу зүйл хийгээгүй гэсэн утгатай захидал бичжээ.Тус захидалд “McKinsey” компани нь мэргэжлийн түвшинд, ёс суртахууны өндөр хэм хэмжээг баримталж ажилладаг гээд тус компанитай хамтран ажиллах нь монголын гадаад худалдааны ирээдүй маш өгөөжтэй байх болно гэдгийг тэмдэглэсэн байв. Мөн Монгол-Америкийн бизнес эдийн засгийн харилцааг өргөжүүлэн тэлж, гуравдагч хөрш орноос илүү их хөрөнгө оруулалт татах Монгол Улсын сонирхлыг ч дэмжиж буйгаа илэрхийлсэн байжээ. Захидлын төгсгөл хэсэгт монголын эдийн засгийн хөгжилд хувь нэмрээ оруулахыг хүсч буй “McKinsey” компанийн цаашдын зорилго зорилтын талаар нүүр тулан уулзаж хэлэлцэхийг хүсч буйгаа дурдаад захидалд ямар нэгэн зүй бус зорилго агуулаагүй гэдгээ илэрхийлсэн байлаа.

Монголын Прокурорын байгууллага “McKinsey” компанид хариуцлага тооцоогүй. Гэвч “McKinsey” компани гадны бусад улс орнуудад үйлчилгээ үзүүлэхдээ ч мөн янз бүрийн хэл ам дагуулж байсан гэх мэдээллүүд монголын хэвлэлүүдийн нүүрийг чимэх болов. Өмнөд Африкт үйл ажиллагаагаа явуулж буй “McKinsey” компанид монголынхтой төстэй зөрчил илэрсэн. Саудын Араб дахь компани нь төрийн өндөр албан тушаалтнуудын хүүхдүүдийг ажилд авсан нь АНУ-ын авлигын эсрэг хуулийг зөрчсөн гэх мэт зөрчлүүд ил болж байсан ч “McKinsey” аль алиныг нь эрс эсэргүүцэж огт хууль бус зүйл хийгээгүй гэж мэдэгдсэн.

“McKinsey”-ийн монгол дахь төсөл нь АНУ-ын Холбооны хуулийн Хилийн чанд дахь авлигын эсрэг хуулийг  /FCPA/ зөрчсөн гэж үзэж байв. Эхний үндэслэл нь “McKinsey” –тэй хамтарсан төслийн хүрээнд Монгол Улсын өндөр албан тушаалтны хөрөнгө үлэмж хэмжээгээр өссөн явдал. Төмөр замын ТЭЗҮ-ийн гэрээний төлбөр 4 сая ам.доллар байх ёстой атал “McKinsey”-д  5,6 саяыг өгсөн гэсэн нь прокурорын байгууллагын сэжгийг төрүүлэв. Олон улсын фирм компаниудад авлигын эсрэг хууль, гуравдагч талын зөвлөгөө өгдөг “TRACE International” компанийн ерөнхийлөгч Александр Врэйж  монголын прокуроруудын таамгийг зөв гэж дүгнэв.

Гэсэн ч “McKinsey” FCPA хуулийг зөрчсөн нь батлагдаагүй. Тус компанийн төлөөлөгч “Бид ямар нэгэн хууль бус үйлдэл хийгээгүй. Манай компанийн ажилчдаас хэн нэг нь авлига авсан, авахыг оролдсон гэсэн ямар ч нотлох баримт олоогүй.Бидний үзүүлж буй үйлчилгээ нь харилцагчдын маань хувьд маш чухал ач холбогдолтой төдийгүй тухайн улс орны хөгжилд ч эерэг үр нөлөөтэй. Энэ төсөл бараг арваад жилийн өмнө дууссан. Үүнээс хойш бид олон улсын түвшинд компанийн бодлогоо тэлж, эрсдэлийг тооцох, хувийн болон төрийн өмчит аж ахуй нэгжүүдтэй хэрхэн харилцах зэрэг бүхий л түвшинд бодлогоо шинэчилсээр ирсэн” хэмээн хэлсэн байна.

Дээрх төмөр замын төсөл дээр ажиллаж байсан тухайн үеийн Зам тээвэр барилга хот байгуулалтын сайд байсан Х.Баттулга, МТЗ ТӨХК-ийн захирал асан Б.Батзаяа, зөвлөх Ч.Ганбат гэсэн  гурван хүнд авлигын хэргээр хавтаст хэрэг үүсгэсэн. Тэднийг албан тушаалаа хэтрүүлэн ашиглаж,  төмөр замын төслөөс  мөнгө завшсан гэж буруутгасан ба Ч.Ганбат нь “McKinsey”-тэй хийсэн гэрээгээр дамжуулж 1,6 сая ам.долларыг өөрийнхөө компанид шилжүүлэн авсан байдаг. Дээрх гурван албан тушаалтан нь уг хэргийг улс төрийн зохиомол явуулга хэмээн эрс няцаасан. Ч.Ганбат нэгэн ярилцлагадаа Зам тээврийн яамтай тийм ч дотно харилцаатай биш гэдгээ хэлж байсан.

Төмөр замтай холбоотой авлигын хэрэг нээлттэй хэвээр үлдсэн. Гэвч 2017 оны зун энэ хэрэгт маш том өөрчлөлт гарсан. Дээрх хэрэгт холбогдсон гурван эрийн нэг нь ч ял авч, Зам тээвэр барилга хот байгуулалтын сайдаар ажиллаж байсан Х.Баттулга Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдов.  Шүүмжлэгчид Х.Баттулгыг хэргийг хүчээр хааж байна гэж үзсэн. Улс төрийн энэ том өөрчлөлт “McKinsey”-д сайнаар нөлөөлсөн. Төмөр замын гэх хэргээс болоод “McKinsey” компанийн монголд үйл ажиллагаа явуулах эрхийг нь  доод тал нь нэг жилээр хасаад байсан ба Х.Баттулга Ерөнхийлөгч болсноор тэднийг эрхийг тэр даруй сэргээсэн. Самбо бөхийн аварга, бадриун биетэй Х.Баттулга нь Ерөнхийлөгч болохоосоо өмнө монголын тэргүүн баячуудын эгнээнд жагсдаг төдийгүй ард иргэдийн дунд нэр хүнд ч сайтай байв. Францис Форд Копполагийн алдарт “Загалмайлсан эцэг” киноны жүжигчний өмсдөг хар шляпан малгайгаар гоёх дуртай тэрбээр тус кинон дээр гардаг “Женко” компанийн нэрээр өөрийн компаниа нэрлэсэн байна. Х.Баттулгын “Женко” компани шөнийн цэнгээний газраас хэлээд такси үйлчилгээ, зочид буудал, хүнс гээд маш олон салбарт амжилттай яваа.

Харин Ч.Ганбат гэгчийн хувьд АНУ-д найман жил амьдрахдаа их сургуульд сурч төгсөөд Нью-Йорк хотын “ Commerzbank” банканд ажиллаж байгаад эх орондоо эргэн ирсэн юм. Цэмцгэр хослол өмссөн, залуухан, царайлаг, англи хэлээр ус цас шиг ярьдаг, мэдлэгтэй залуу Ч.Ганбат эх орондоо ирээд удалгүй Зам тээвэр барилга хот байгуулалтын сайд Х.Баттулгын итгэлт хүн болсон байна. Х.Баттулга 2009 онд 35 настай Ч.Ганбатыг өөрийн зөвлөхөөрөө томилж, шинэ төмөр замын төслийг хариуцуулсан. 2010 оны хавар Ч.Ганбат төмөр замын төсөлд хөрөнгө оруулагч олохоор Засгийн газрыг төлөөлөн Европ руу ниссэн. Тухайн үед тэрбээр “Liberty Partners” хэмээх өөрийн компаниа байгуулж байжээ.

Тухайн оныхоо намар нь Ч.Ганбат “McKinsey”-ийн Хекстертэй танилцсан бөгөөд тэр хоёрын ашиг сонирхол ч нийцэж төмөр замын төсөлд хамтран ажиллахаар болов. Түүнээс өмнө тус төсөл дээр ажиллахаар АНУ-ын “Pillsbury Winthrop Shaw Pittman”, Францын “BNP Paribas” компаниуд нэрээ өгсөн байсан юм.

93 жилийн түүхт “Mckinsey” компани нь олон арван жилийн турш үндэстэн дамнасан томоохон групп, корпорациудад зөвлөгөө өгч тэдгээр компаниуд нь ч амжилттай оршин тогтносоор ирсэн байдаг. Гэвч Хүйтэн дайны дараах эдийн засгийн шаардлагаар компани бодлогоо шинэчилж хүрээгээ тэлэх ёстой болсон юм. Ингээд дэлхийн 23 орны 44 хотод үйл ажиллагаагаа явуулдаг байсан “McKinsey” компани 1989 оноос 2019 оныг хүртэл дэлхийн 66 улсын 130 хотод өөрийн үйлчилгээгээ үзүүлж байна. “McKinsey”-ийн хөрөнгө өнгөрсөн оны байдлаар 10 тэрбум ам.доллар байжээ. Энэхүү бизнесийн тогтвортой байдлаа хадгалахын тулд монгол мэтийн жижиг орнуудад ч гэсэн үйлчилгээ үзүүлэх шаардлагатай болсон. Аливаа улсын Засгийн газартай гэрээ хийнэ гэдэг нь илүү ил тод, нягт нямбай байдлыг шаардаад зогсохгүй хяналт шалгалт ч тэр чинээгээрээ өндөр байдаг. Монгол Улс “McKinsey” –д уул уурхай, дэд бүтэц гэсэн хоёр салбарт үйл ажиллагаагаа явуулах боломж олгосон. “McKinsey” уул уурхайн салбарыг сонгож монголын Засгийн газарт төрийн өмчит уурхайнуудын хувьчлах талаар зөвлөгөө өгч эхэлжээ. Харин дараа нь Ч.Ганбат дэд бүтцийн салбараа санал болгосон.

АНУ-ын Хууль зүйн яамны мэдэгдэлд Засгийн газрын ямар нэг албан тушаалтад хувийн компанитай байгаад түүнтэй нь гадны компани дотно түншилж байна гэдэг бол энгийн үзэгдэл биш. Ялангуяа уул уурхай хөгжиж буй орнуудад авлига хээл хахууль цэцэглэн хөгжсөн байдаг хэмээн дурдсан байжээ. Тухайн үед монголын  нэгэн албан тушаалтан Ч.Ганбатад хандаж “Монгол Улсын Засгийн газрын сайдын зөвлөхийн үүрэг гүйцэтгэнэ гэдэг бол ямар нэгэн хувийнхаа компанийг төлөөлж биш улсын нэрийн өмнөөс ажиллаж байна гэсэн үг” хэмээн хэлсэн байна.

Удалгүй “Liberty Partners” болон “McKinsey”-тэй хийсэн гэрээ хүчин төгөлдөр болохоос өмнө Ч.Ганбат сайдын зөвлөхийн ажлаа өгөв. Тухайн үед Ч.Ганбаттай төмөр замын төсөл дээр ойр ажиллаж байсан хүмүүс түүнийг ажлаа хүлээлгэн өгсөн ч тус төсөл дээр зөвлөхөөр ажилласан хэвээр байгаа гэж ярьж байв. Яамны и-мэйл хаяг, утастай тэрбээр Хятадын хөрөнгө оруулагчидтай уулзахдаа өөрийгөө Зам тээврийн яамны сайд Х.Баттулгын   төлөөлөгч гэж танилцуулж байсан байгаа юм. АНУ-ын Өмнөд Иллинойсын их сургуулийн профессор Майкл Коэлер “Хэрэв тухайн хү яамны утас, и-мэйлтэй, дээр нь Засгийн газрыг төлөөлж уулзалт хэлэлцээнд оролцсон бол АНУ-ын Хууль зүйн яам түүнийг Монгол Улсын төрийн албан тушаалтан гэж үзнэ” хэмээн тайлбарласан байна.

“McKinsey” компани ч энэ том төсөл дээр ажиллах гэрээ хийхдээ Ч.Ганбатын ажил албан тушаал болон түүний хувийн компанийн талаар ямар ч хяналт шалгалт тавиагүйгээ хүлээн зөвшөөрчээ. Учир нь хамтран ажиллах явцад ямар ч таагүй зүйл тохиолдоогүйн дээр дэлхийн алдартай хуулийн фирмүүдийн нэг “Pillsbury” өмнө нь түүнтэй хамтарч ажиллаж байсан болохоор итгэлтэй байсан гэв.

Хожим хяналт шалгалтаар Х.Баттулга нь Ч.Ганбатын “Liberty Partners”-ийг төсөлд оролцуулахын тулд МТЗ ТӨХК-ийн захирлыг гэнэт сольж өмнө өөрийнх нь бие хамгаалагч байсан  Б.Батзаяаг оронд нь томилжээ. Мөн хууль зөрчин  ямар ч тендер зарлалгүй компаниудыг сонгосон байгаа юм. Эцэст нь ТЭЗҮ-ийн гэрээний 4 сая ам.долларын үнийг 5,6 сая болгон өсгөж мөнгө завшсан гэж прокурорын байгууллага Х.Баттулга, Ч.Ганбат нарыг буруутгав.

“McKinsey”-ийн зүгээс тайлбарлахдаа гэрээний үнийг ингэж ихээр нэмсэн гэх нотлох баримт байгаагүй. Ч.Ганбат бидэнд өөрөөр тайлбарласан. Тэр хэлэхдээ гэрээний үнэ хууль ёсны дагуу тодорхой хэмжээгээр буюу 400,000 орчим ам.доллараар нэмэгдсэн. Энэ мөнгийг төмөр зам тавих газрын хөрсийг судлах, гэрээт судлаачдын ажлын хөлс гэж хэлсэн.

“McKinsey” болон Ч.Ганбат нар төслийн ажлыг авахын тулд гэрээний явцад ямар нэгэн хууль бус зүйл байгаагүй гэдгийг нотлох гэж маш их хичээсэн. Гэвч эцэст нь маш олон зөрчил илэрчээ. Гэрээ ч хүчин төгөлдөр болж “McKinsey”, ”Liberty partners” шинэ төмөр замын ТЭЗҮ-г хийж гүйцэтгэх ажил эхлэв. 2011 оны дөрөвдүгээр сараас наймдугаар сар хүртэл “McKinsey”-ийн зөвлөхүүд долоо хоног бүр монголд ирж Х.Баттулга, Ч.Ганбат нар ч тэднийг хүлээн авч уулзаж байв. ТЭЗҮ ч гарч шинэ төмөр замыг хэдэн тэрбум ам.долларын өртгөөр барьж дуусгана. Харин тэрхүү мөнгөө 9,5 жил орчмын хугацаанд эргүүлэн төлөх боломжтой талаар “McKinsey” танилцуулав. Олон сая ам.доллар зарцуулж байж хийлгэсэн ТЭЗҮ-нь алдаатай болж таарч хоёрхон жилийн дотор бүх зүйл талаар болов.

“Монголд хэрэгжинэ гэсэн томоохон дэд бүтцийн төслүүдийн нэгэн адил төмөр замын төсөл ч мөн улс төр, эдийн засгийн ашиг сонирхол, алдаатай бодлого, авлигын бай болоод өнгөрлөө” хэмээн Бритиш Колумбиа их сургуулийн эрдэмтэн, Монгол судлаач Жулиан Диеркс хэлсэн байна.

2015 оны намар цагдаагийн байгууллага “McKinsey”-ийг шалгаж эхлэв. Үүнтэй зэрэгцэн МТЗ ТӨХК,Ч.Ганбатын “Liberty Partners” компанийн байруудад  нэгжлэг хийж, төмөр замын төсөлтэй холбоотой баримт бичгүүд, гэрээнүүд, Ч.Ганбатын компьютер зэргийг нь хураан авчээ.  Хэдийгээр “McKinsey” мөрдөн шалгах ажиллагааны гол объект биш байсан ч бүх зүйлийг нарийн шалгах шаардлага байсан учир тус компанийн байранд нэгжлэг явуулсан байна. “McKinsey” я мөрдөн шалгах ажиллагаанд хүндэтгэлтэй хандаж, дотооддоо хяналт шалгалт явуулж хамтарч ажиллахаа мэдэгдэв.

Араншинт эдийн засаг том төслүүдийг унагадаг. Жишээ нь…

Screen Shot 2019-05-09 at 11.27.26 AM

Эдийн засгийн сэтгүүлчдийн “Өөрчлөгч” клуб дээр  хийсэн уулзалт ярилцлага дээр сэтгүүлч Э. Мөнхцэцэг “Араншинт эдийн засаг”-тай холбоотой ярьсан асуудалд анхаарал хандуулж нийтлэл бичиж Itoim сайтад гаргасанд талархаж  байна. 

 

Screen Shot 2019-05-09 at 11.28.08 AM

 

Чикакогийн их сургуулийн профессорууд “Behavioral economics буюу зах төлөвийн эдийн засгийн тухай судалгаа”-аараа 2017 оны Нобелийн шагнал хүртжээ. Үүнийг Ерөнхий сайд асан М.Энхсайхан “Араншинт эдийн засаг” гэж монголчилсон байна лээ.

Өмнө нь уламжлалт буюу сонгодог эдийн засгийн онолд эдийн засаг нь хувь хүний зан төлөвтэй хамааралгүй гэж үздэг байв.  Тэгвэл Нобелийн шагналтнууд энэхүү судалгааны бүтээлдээ эдийн засгийн шийдвэр гаргахад ерөнхий эдийн засгаас гадна хүний сэтгэл зүй, зан төлөв нөлөөлдгийг гарган тавьсан байна.

Сэтгэл судлал, танин мэдэхүй, ёс уламжлал, сэтгэл хөдлөл болон нийгмийн хүчин зүйлсээс хамааран хүн эдийн засгийн шийдвэрийг гаргадаг талаар судалдаг эдийн засгийн нэгэн том салбар шинжлэх ухаан болж байгаа юм.

Эдийн засгийн гол шийдвэрүүд зах зээлийн үл үзэгдэх гараар биш, шийдвэр гаргах төвшнийхний зан төлөв, өөрийнхөө зөв гэж бодсон бодолд тулгуурлан шийдвэр гаргах үзэгдлийг араншинт эдийн засаг судалдаг байна. Энэ нь нийт эдийн засагт хэрхэн нөлөөлдгийг судалж, хүмүүс хүслээ барьж дийлэхгүй богино хугацаанд сэтгэл ханамж авах сонголтыг хийж, нийгмийн сонирхолд нийцсэн үйлдэл нь эдийн засгийг тодорхойлж буйг судалжээ.

Ерөнхий эдийн засгаас араншинт эдийн засгийн ялгаатай байдал нь аливаа асуудлыг эрүүл ухаанаар биш, араншингаас хамаарч шийдвэр гаргадаг гэж Ерөнхий сайд асан М.Энхсайхан тайлбарласан. Тэрээр ялангуяа том төсөл дээр эрүүл ухаан, эдийн засгийн тооцоотой хандахаас илүү тухайн шийдвэр гаргагчийн зан төлөв, араншингаас хамааралтай байгааг онцолж байв.

Манай улсын хувьд том төслүүд яагаад хэрэгждэггүй, унадаг вэ. Нэг талаар Нобелийн шагналтнуудын судалсан зан төлөвийн эдийн засаг мега төслүүд дээр илүү давамгайлж байгаатай холбоотой байж болох юм. Хэдэн жишээгээр тайлбарлая.

Өнгөрсөн сард Засгийн газар Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн 411 км төмөр замыг барих шийдвэр гаргасан. Учир мэдэх, төмөр замын эдийн засаг гадарладаг хүмүүс нь “Зүүнбаян чиглэлийн төмөр замаас өмнө Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн 267 км төмөр замын барьж дуусгах нь эдийн засгийн хувьд ашигтай” гэх.

Харин шийдвэр гаргагчдын тайлбар нь “Зүүнбаян чиглэлийн зам нь нийгэмд өөрчлөлт бий болгож, иргэд аймаг дамжиж шилжиж, солилцоо бий болно. Дорнодоос Говь-Алтай чиглэлд ч юмуу. Ингэснээр ихэсч буй цус ойртолт багасна гэх. Мөн Монголын нутгаараа аль болох олон юм төмөр замаар явбал Монголдоо өртөг шингэнэ гэх. Төмөр замын нэг дарга нь “Монголдоо аль болох тойруу явбал манай төмөр замчид ажилтай байх юм” гэж тал засах. Мөн улсын тусгаар тогтнолтой холбоотой гэх тайлбар бас бий. Энэ тайлбаруудыг харахаар эдийн засгийн тооцоолол, үр ашгаас илүү хувь хүний зан төлөв, араншин дээр тулгуурласан шийдвэр нь давамгайлж байх шиг. Тавантолгой-Гашуунсухайтын төмөр зам баригдахгүй 10 гаруй жил болж байгаа хувь хүмүүсийн араншинтай  л илүү холбоотой.

Өөрөөр хэлбэл, асуудалд эдийн засгийн тооцоололтой хандахаас илүү янз бүрийн ашиг сонирхол хамгаалсан араншин гаргаж байгааг эдийн засагчид онцолжээ.

Screen Shot 2019-05-09 at 11.51.34 AM

Дараагийн том төсөл бол Нефтийн үйлдвэр барих тухай. Зарим эдийн засагчид энэ төслийг “цагаан заан” төсөл нэрлэсэн байна лээ. Учир нь маш өндөр зардалтай,  бэлгэдлийн шинжтэй учир иймэрхүү төслийг дэлхийд “Цагаан заан” гэдэг аж. Хамгийн гол нь өнөөдрийг хүртэл нефтийн түүхий эдээ хаанаас авахаа шийдээгүй байгаа юм. Тамсгаас нефть авна гэж байгаа ч яаж, ямар замаар авах нь тодорхой бус байна.

Хийн хоолойн тавина гэж байгаа ч хоолойн эдийн засгаа мэддэг хүн ховор байна гэсэн шүүмжлэл гарсан. Асуудлаа мэдэхгүй хүмүүс хийн хоолойгоор ус дамжуулах юм шиг амархан юм ярьж, араншингаа гаргана гэв.

Эрдэмтдийн хийсэн судалгаагаар хотуудыг их орлоготой, бага орлоготой хот гэж хуваадаг байна. Монгол Улсын хувьд Улаанбаатарыг бага орлоготой, хөдөлмөрийн бүтээмж бага, хөдөө орон нутгаас ажилгүй, ядуу иргэд нүүдэллэн ирсэн хот гэж тодорхойлсон байдаг аж.  Улаанбаатар шиг бага орлоготой хотод метро барина гэсэн ойлголт яригдахгүй гэдгийг дурдсан. Нөгөө л манай эрх баригчид, улстөрчдөд эдийн засгийн тооцооллоос илүү ард түмэнд таалагдах, өөрийнхөө араншинтай уялдуулан эдийн засгийн шийдвэр гаргадаг байна.

Халхын гол-80

 

Screen Shot 2019-05-07 at 12.03.33 PM

Халхын голын байлдаан, заримдаа Номонханы хэрэг явдал гэж нэрлэгддэг түүхэн үйл явдлын 80 жилийн ой энэ онд тохиож байна.

1939 оны  5 дугаар сараас 9 дүгээр сарын хооронд болж өнгөрсөн үйл явдлын талаар оролцогч талуудын зэр зэвсэг, хүн хүч, учирсан хохиролын талаар хамгийн их тоо баримт бүхий нэгэн материал сонирхолтой байж магадгүй юм.

The-Khalkhin-Gol-Battle-1939

Уг материалд

  • Зөвлөлтийн талаас 9703 хүн амь үрэгдсэн буюу алга болж, 15952 хүн шархагдсан,
  • Монголын талаас 556 хүн түүний дотор 165 хүн амь үрэгдсэн гэжээ.

Японы тал  өөрийн цэргийн хохиролыг 8,440 хүн  амь үрэгдсэн, 8,766 хүн шархадсан гэдэг боловч Зөвлөлтийн тал 60 000 хүн амь үрэгдэж, шархадсан, 3000 хүн олзлогдсон гэдэг аж.

 

 

Hugh KENNEDY: Нүүдэлчдийн Парадокс

Screen Shot 2019-05-03 at 3.35.24 PM

 

Дайн тулааны түүхэнд зохион байгуулалт сайтай, эд материалаар баян орон ерөнхийдөө цэргийн хувьд давамгай байдаг.  Хэн цэргээ тэжээж, урамшуулж, сайн зэр зэвсэгээр хангаж, галт тэргээр тээвэрлэж, ар талыг нь дааж чадаж байна тэр орон ерөнхийдөө ялалтанд хүрдэг. Ийм дүгнэлт зөвхөн 16 дугаар зуунаас хойших үйл явдалд хамаарах байхаа.

Дээрх дүгнэлт монголчууд, хүннүчүүд, викинг зэрэг нүүдэлчдийн хийсэн дайн тулаанд тохирдоггүй.  Тэд өнөөгийн хүний нүдээр харвал баян байсангүй, нэгдсэн цэргийн зохион байгуулалттай ч байгаагүй гэнэ. Гэсэн хэдий ч тэд суурьшмал нутгийнхантай  тулалдахад ялан дийлж байсны ПАРАДОКС нь юундаа байсан бэ гэсэн асуулт гардаг.

Энэ асуултад хариулт олох зорилготой нэгэн ном гарсан байсныг Таны хүртээл болгож байна.

Зохиогч Нүүдэлчдийн ПАРАДОКС-ыг ингэж тайлбарлажээ.

  • Нүүдэлчид түргэн шуурхай хөдлөх чадвартай байсан нь гол хүчин зүйлс байсан гэнэ. Тэд дайсныгаа хол байгаа гэж бодож байхад нь гарч ирдэг, санаагүй байхад нь гэнэт бүсэлдэг, ирсэн шигээ гэнэт буцаад явчихдаг байлаа. Тэд асар өргөн уудам нутагтаа очоод амарчихдаг, дайснууд нь тэр нутаг руу орж цэрэг морио тэжээх нөхцөлгүй байдалд байсан гэж.
  • Нүүдэлчид бүгдээрээ дайчид байлаа. Харин суурин газарт цэрэг гэдэг нь мэргэшсэн хүн амын цөөнх байсан байна. Нүүдэлчид дайрч довтолсон газар нутгийнхны хүн амтай харьцуулбал тооны хувьд бага боловч мэргэшсэн гэх тухайн нутгийн цэрэгтэй харьцуулбал тооны хувьд хавьгүй их байсан гэж.
  • Нүүдэлчид зэр зэвсгийн хувьд илүү байгаагүй ч тэд нум сумыг илүүтэй үзэж, зайнаас тулалдах аргатай байсан гэж. Энэ нь тулалдааны арга тактикийг орвонгоор нь эргүүлсэн аж.
  • Нүүдэлчид дайн тулаанд шалгарсан нэгнээ цэргийн жанжин болгодог байсан. Түүний тод жишээ нь Сүбээдэй хэмээж. Тэгвэл суурьшмал нутагт туршлагагүй нэгэн жанжин болдог байлаа гэсэн байна.

Дээрх нөхцөл байдал нүүдэлчдэд цэргийн давуу байдал олгож байжээ гэсэн байна.

 

PS: Парадокс гэдэг нь толгойд багтамгүй үнэн зүйл гэсэн утгатай 

Номыг дараахь холбоосоор үзнэ үү.

Mongols-Huns-and-Vikings-Nomads-at-War

 

Screen Shot 2019-05-03 at 4.17.45 PMМонгол хааны дэргэд ажиллаж байсан нэгэн хятад иргэний 14 дүгээр зуунд урласан минатюрт Монголчууд морьдоо усалж, борддог байсан гэдгийг харуулжээ. 

 

Screen Shot 2019-05-03 at 2.55.53 PM

1942 онд хэвлэгдсэн Францын түүхийн номонд Атилла хааныг монгол малгайтай дүрсэлжээ.

Накаба Ямада “Японыг монголчууд довтолсон нь” 1916

 

Screen Shot 2019-04-29 at 11.05.53 AM

2019 оны  5 дугаар сарын 1-нээс Японд Эзэн хааны REIWA шинэ тоолол эхлэх гэж байна. Эзэн хаан Акихито өөрийн том хүү Нарухитод хаан ширээгээ өгснөөр Японы 126 дахь шинэ эзэн хаан тодроно.

Энэхүү томоохон үйл явдалтай холбогдуулан Монгол, Японы түүхэнд холбогдох нэгэн номыг олны анхааралд хүргэмээр санагдав.

Япон улсын түүх арвин. Түүхийн нугачаанд японы ард түмэн элдэв зовлон бэрхшээлийг  туулсан байдаг. Орос, Хятадтай олон ч жил, олон ч удаа дайтаж ялан дийлж Ази тивд нөлөөтэй том гүрэн болсон билээ.

Япон хүчирхэг орон болоход японы түмний дотоод сэтгэлийн их хүч чухал байсан хийгээд тийм хүч бий болоход 13 дугаар зууны Монголчууд үүрэг рольтой байсан бололтой юм.

Энэ талаар Накаба Ямада гэгч эрхэм “Японыг монголчууд довтолсон нь” гэсэн номондоо дэлгэрэнгүй дурдаж 1916 онд англи хэл дээр хэвлүүлжээ. Энэхүү ном ховорхон хийгээд түүхийн чухал эх сурвалж болдог байна.

Энэхүү номыг унших сонирхлыг өдөөх үүднээс ганц нэг санааг ишлэв.

  • Хубилай хааны дэргэд газар газрын элч төлөөлөгчид ажиллаж байсны дотор Солонгос эмч Чой-И гэгч байж. Эмч гэдгээс илүүтэй газар газрын сонинг үзэж харсан гэдгээрээ хааны ордонд нэртэй нэгэн байсан гэнэ. Хубилай хаан түүнээс Японы талаар сонирхож асууж байсныг дорхи зургаар харуулжээ. Хааны дэргэд Марко Поло сууж байна гэсэн тайлбартай юм.

Screen Shot 2019-04-29 at 10.28.02 AM

  • Хубилай хаан Японыг хоёр ч удаа том хүчээр довтолсон байдаг. Аль аль нь бүтэл муутай болж. Япончууд дотоод сэтгэлийн их хүчтэйгээр монголчуудтай тулалдсан аж. Дээр нь монголчуудын довтолгоог Байгаль дэлхий ч таалаагүй. Далайн их хар шуурга дэгдэж хөлөг онгоцуудыг нь живүүлжээ. Тэнгэр монголчуудыг биш, Японыг ивээжээ. Энэ нь тухайн үеийн япончуудад аугаа их дайчин чанар бэлэглэсэн байна.

Screen Shot 2019-04-29 at 10.27.03 AM

 

Японыг монголчууд довтолсны дараа Японы нийгэмд Хүн бүр хичээвээс Байгаль дэлхий ивээдэг гэсэн бат итгэл үнэмшил тогтож Японы нийгэм хөгжин дэвжих их дотоод эрч хүчтэй болсон гэж байна шүү.

 

Номын эх хувийг дорхи холбоосоор үзнэ үү.

Ghenko-The-Mongol-Invasion-of-Japan-by-Yamada-Nakaba-1916-ILLUSTRATIONS-MAPS