Венесуэлд юу болоод байна вэ?

Оросын Парнас намын дарга Михаил Касьянов өөрийн блог-д “Венесуэл: Мадуро аль эсвэл Гуаидо” гэсэн бяцхан нийтлэл бичжээ. Уг нийтлэл нь 

  • Оросын удирдагчдын албан ёсны байр сууринаас тэс өөр,
  • болж байгаа үйл явдлыг хэрхэн харах вэ гэдэгт тус болохуйц,
  • тэгээд ч энэ асуудал популизмд өртөөд байгаа бусад орнуудад сургамжтай

санагдаж гол агуулгыг нь уншигч Танд хүргэж байна.

М. Касьянов нь ОХУ-ын Ерөнхий сайдаар ажиллаж байсан, Монгол, Оросын харилцаанд том үүрэг гүйцэтгэсэн, ялангуяа Их Өрийг тэглэх үйл явцад оролцсон монголчуудын хувьд буянтай эрхэм гэдгийг хэлэх нь зүйтэй байх. Гэрчлэх монголчууд нь амьд сэрүүн байгаа. Хожмоо дурсах цаг ирэх байхаа.  М.Энхсайхан(PxM)

 

Screen Shot 2019-02-08 at 6.24.52 PM

Screen Shot 2019-02-08 at 6.27.21 PMВенесуэлд улс төр болон нийгэм эдийн засгийн байдал эрс хурцдав. Эм, хүнс тэр ч байтугай ундны ус дутагдаж байна. Сүүлийн жилүүдэд хөрш зэргэлдээ орнууд руу 2 сая хүн дүрвэжээ. Ханш уналт жилийн 1 сая хувь болжээ. Мадуро тэргүүтэй эрх баригчид нь сөрөг хүчин, ядарсан ард түмэнтэйгээ үг хэлээ олохгүй байна.

Оросын удирдагчид болон суртал нэвтрүүлэгчид нь Николас Мадурог легитим ерөнхийлөгч гэж нэрийдэж байгаа ч үнэндээ тийм биш юм. 

Өнгөрсөн жилийн 5 дугаар сард Мадуро дахин сонгогдохын тулд ээлжит бус сонгууль хийсэн байдаг. Ингэхдээ сөрөг хүчний удирдагчдыг нутгаасаа хөөхийг нь  хөөж, шоронд хийхийг нь шоронд хийж, үлдсэн хэсгийг сонгуульд оролцуулаагүй юм. Ийм нөхцөлд сонгуулийг сөрөг хүчнийхэнд бойкотлохоос өөр арга замгүй байсан. Мадуро өөрийгөө 70 хувийн саналаар дахин сонгогдлоо гэж зарласан. Энэ сонгуулийг нь Өмнөт Америкийн хөрш орнууд нь, АНУ болон Европын Холбоо хүлээн зөвшөөрөөгүй. Мадурог дахин сонгогдсныг зөвхөн Куба, Болив, Иран, Орос Белорусстай хамт, мөн Хятад хүлээн зөвшөөрчээ.

Венесуэлд цор ганц легитим засаглал нь 2015 онд сонгогдсон парламент болчихоод байна. Парламентийн сонгуулийг нь Орос, Хятадыг оролцуулаад бүхий л орнууд хүлээн зөвшөөрсөн байдаг.

Мадурог легитим бус ерөнхийлөгчийн хугацаагаа тоолж эхлэхээс нэг хоногийн өмнө  Үндэсний Ассамблейгийн дарга Хуан Гуаидо шинэ сонгууль зарлатал өөрийгөө шилжилтийн үеийн Ерөнхийлөгч гэж зарлажээ. Түүнийг нь Бразил, Колумб, Перу, Панам, АНУ хүлээн зөвшөөрлөө.  Европын Холбоо Мадурод шинэ сонгууль яаралтай зарлахыг шаардав. Мадуро энэ саналыг нь хүлээн авахаас татгалзав. Хариуд  нь Европын Холбоо Гуаидог түр Ерөнхийлөгч гэдгийг нь хүлээн зөвшөөрлөө. Итали энэ асуудалд оролцоогүй бөгөөд тэнд баруун, зүүний хүчнүүд (популистууд -М.Э) зөрөлдөж байр сууриа тодорхойлж чадаагүй.

Оросын эрх баригчид Николас Мадурог легитим ерөнхийлөгч гэж ярьсаар байна. Кремлийн суртал нэвтрүүлэгчид үнэн хэрэг дээрээ Венесуэлд оросын цэргийг оруулахыг уриалж байгаа.  Мадуро болон түүний холбоотнууд улс орны хувь заяаг ард түмэн шийдэх эрхтэй гэдгийг умартсан байна. Тэнд өөрчлөлт хэрэгтэй байгаа. Системийн хурц хямралд байгаа нөхцөлд нийтийн эрх ашгаас гадуур хувийн засаглалаа хадгалах гэсэн оролдлого нь байдлыг хүндрүүлж,  эмгэнэлт үр дагавар авчрах нөхцлийг бий болгож байгаа юм.

Венесуэлийн Ерөнхийлөгчийн шинэ сонгууль хямралыг тайван замаар шийдэх арга мөн. 

Венесуэла: Мадуро или Гуаидо

Advertisements

WSJ: Бээжин-Москва шинэ Тэнхлэг

Хүйтэн дайны эхэнд АНУ-тай өрсөлдөхийн тулд Орос, Хятад нь хамтран ажиллаж байсан бөгөөд энэ удаа ч мөн л хамтарч байна. Гэхдээ “том ах” нь Хятад болсон тухай сонирхолтой нийтлэл WSJ-д гарчээ. Зарим нэг санааг тэмдэглэснээ товчлон хүргэюү хэмээлээ. М.Энхсайхан (РхМ)

Screen Shot 2019-02-05 at 7.55.23 PMScreen Shot 2019-02-05 at 7.55.58 PM

Screen Shot 2019-02-05 at 8.03.15 PM

  • 1956 онд Индонезийн ерөнхийлөгч Сухарно Мао Зедунаас Хятадын эдийн засгийн талаар сонирхож асуухад тэрбээр Хятад орон ядуу, хөдөө аж ахуйн орон, “бага зэрэг алим, самар,  гахайн үс, шош зэргийг л экспортлох бололцоотой” гэж шулуухан л хариулж байж.

1949 онд Мао Москвагийн ойролцоо зусланд  Сталинтай уулзах гэж хаашаа ч хөдлөх эрхгүй хэдэн долоо хоног өнгөрүүлэхдээ төдийлөн итгэл хүлээхгүй этгээд гэж тооцогддог байж. Хятад, Оросын харилцааг илүү тодорхой, итгэлтэй болгохын тулд Бээжин Москвад ЗХУ-ыг хүчирхэг “том ах” гэж шулуухан ойлгуулжээ.

1950-иад онд Орос улс Хятадад мянга мянган инженер техникийн ажилтнаа илгээж Хятад улсыг үйлдвэржүүлэх, онгоц, танк, хөлөг онгоцны үйлдвэрлэлийн эхлэлийг тавьсан байна. 1960-аад оны дунд хоёр орны харилцаа муудсан ч Хятадад олон үйлдвэр байгуулагдсан байлаа. Тэрч байтугай цөмийн зэвсгийн технологио өгсөн хэмээжээ.

  • Өнөөдөр хагас зууны дараа ширээ бүтэн эргэсэн байна. Энэ удаа “том ах” нь Хятад болжээ.

Баруунаас Оросын эсрэг авч байгаа хориг арга хэмжээ Оросыг улам бүр Хятад руу ойртуулж байна.

Орос, Хятад 1950-иад онтой харьцуулбал илүү нягтарч ажиллаж байгаа нь Америкийн аюулгүй байдалд илүү хортой болно гэж үзэж байгаагаа АНУ-ын Үндэсний тагнуулын дарга Dan Coats Сенатад танилцуулдаг жилийн илтгэлдээ энэ долоо хоногт дурджээ.

Гэхдээ гадаад бодлогодоо Орос, Хятад нэг болчихсон гэж хэлж болохгүй. Тухайлбал, Крымыг Орост нэгтгэснийг Хятадууд дэмждэггүй, Өмнөт Хятадын тэнгисийн маргаантай асуудлаар Орос Хятадыг дэмжээд байдаггүй байна.

Хятадтай хийж байгаа худалдааны дайн, Трампын Хятадын эсрэг явуулж байгаа бодлого Хятадын зүгээс Оросыг илүү үнэлэх нөхцөл бий болгож байгаа юм. Хятадын Олон улсын стратеги, бодлогын институтийн захирал “Орос, Хятад орнууд АНУ-ын нөлөөг хязгаарлах талаар стратегийн хувьд нэгдмэл ойлголттой, аль аль нь хоёр фронтоор тулах сонирхол байхгүй, тиймээс Хятад зүүн талаа, Орос баруун талаа хамгаалж байна” гэнээ.

Screen Shot 2019-02-05 at 8.04.46 PM

  • 1950-иад онд Орос, Хятад нь хамтарч ажиллахад тэднийг  нэг коммунист үзэл суртал нэгтгэж байсан. Одоо энэ нөхцөл байдал алга болж. Дээр нь Хятадын эдийн засаг өнгөрсөн жил 6,6 хувиар, Оросын эдийн засаг 1,8 хувиар өссөн. Энэ нь эдийн засгийн хөгжлийн хувьд Орос, Хятад орон улам бүр холдож тасарч байна гэсэн хэрэг. Энэ нь олон улсын дэг журамд хоёр орон өөр өөр байр сууринаас хандах байдлыг бий болгож байгаа аж.
  • Орос өнөөгийн дэлхийн дэг журмын хохирогч гэж өөрийгөө үзэж дэлхийн дэг журмыг үндсээр нь өөрчлөхийг хүсч байгаа бол  Хятад өнөөдрийн дэг журмаас хожоо гаргаж чадаж байгаа учир дэлхийн дэг журмыг боловсронгуй болгох ёстой гэсэн хандлагатай гэнэ.

Screen Shot 2019-02-05 at 8.03.47 PM

  • Орос орон цэргийн хувьд хүчирхэг байгаа ч эдийн засгийн хувьд сулхан байгаа нь өөрийн нөлөөлийн бүс гэгдэх Төв Азийн орнуудад Хятадын “Нэг бүс, нэг зам” хөтөлбөр хэрэгжээсэй гэж л залбирах  үлдэж байна.

“Эдийн засгаар бус, зөвхөн цэргийн хүчээр Супергүрэн байхад хэцүү. Хятад яваандаа цэргийн хувьд хүчирхэг болоход бидний хүсэл мөрөөдөл аажмаар өөрчлөгдөх биз” гэж Москвад төвтэй судалгааны хүрээлэнгийн захирал ярьж байна.

 

The New Beijing-Moscow Axis

 

 

Б.Намсрай :  Хотын эдийн засаг ба Монголын түүхэнд холбогдох зарим эх сурвалжийн тухай

screen shot 2019-01-22 at 7.16.28 pm

Сэдэв өдөөх үг

Би бээр саяхан “Хотжилт ба Хотын бодлогод юу анхаарах вэ” гэсэн нэртэй нэгэн нийтлэл бичсэн юм. Монголчуудын өмнө тулгамдаж байгаа болон манай хөгжлийн алсын ирээдүйг тодорхойлоход нэн чухал гэж бодож уг асуудлыг хөндсөн юм. Дараахь холбоосоор үзэж болно. (Хотжилт ба Хотын бодлогод юу анхаарах вэ?)

Монголын нийгэмд тулгамдаж байгаа чухал асуудлыг сэтгэл дотроо тээж судалж явдаг нэгэн эрхэм нь профессор Намсрай болой. Тэрбээр миний нийтлэлийг үзэж өөрийн бичсэн зүйлсээ ирүүлж, “Хотын эдийн засаг” сэдвээр хамтран ажиллах санал тавьсанд нэн талархалтай байна.

Ирүүлсэн материалуудаас түүний нэгэн нийтлэлийг эрхэм профессорын зөвшөөрснөөр өөрийн сайт дээр тавьж байна. Болгооно уу.

М. Энхсайхан  (РхМ)

 

 

screen shot 2019-01-22 at 6.31.25 pm

Б.Намсрай, профессор

“Хотын эдийн засаг ба Монголын түүхэнд холбогдох зарим эх сурвалжийн тухай”

Монголчуудын хувьд хотын үүрэг роль ямар байсан талаар эрдэмтэн судлаачдын санал бодол зөрүүтэй байдаг.

  • “Монголчууд нүүдэлчид байсан, тэд хот, хотын амьдралыг үзэн яддаг байсан”  гэж Энэтхэгийн нэрт удирдагч Ж.Неру 1949 онд Лондонд нийтлэгдсэн охиндоо бичсэн захидлын номондоо бичсэн байдаг. (Джавахарлал Неру. Взгляд на всемирную историю. М., 1981, с. 306)
  • Нэрт монгол судлаач Б.Я.Владимирцов монголчуудын аж төрөхөд хотууд төдий л гойд үүрэг гүйцэтгэж байгаагүй гэж үзэж байжээ. (Х.Пэрлээ, Монгол ард улсын эрт, дундад үеийн хот суурины товчоон, УБ, 1961, 9 дэх тал)
  • Харин өөр бусад судлаачид, тухайлбал, японы түүхч Янай Ватари Чингис хаан наад зах нь 4 ордонтой байсныг судлан тэмдэглэсэн байна.

Монголчуудын голлох аж ахуй нь нүүдлийн мал аж ахуй байсан болохоор хотууд европын юмуу, дэлхийн бусад орных шиг байгаагүй нь мэдээж юм.

1235-1260 онд Монголын эзэнт гүрний нийслэл, 14-15 дугаар зууны үед Умарт Юан гүрний нийслэл болж байсан Хархорумын талаар европын жуулчид гайхан биширч бичиж байсан боловч эдүгээ энэ хот туурь балгас төдий байгаа билээ.

Дундат эртний үед монголчуудын амьдралд шашин их нөлөөтэй байсан болохоор сүм хийд олноор баригдаж байсан. Энэ нь хотын эдийн засаг, байршилд үлэмжийн нөлөө үзүүлж байсан.

1921 оны хувьсгалаас өмнө Монголд наад зах нь 800 орчим сүм хийд байсан гэдэг. Түүнийг устгасан нь хот сууринаа устгасантай адил утгатай юм.

Сүм хийдийг хэрхэн нурааж сүйтгэсэн тухай гэрчлэх хүмүүсээс өөрийн сонссон нэгэн тохиолдлыг энд сийрүүлье. 1970 –аад оны үед МУИС-ийн декан агсан Г.Ринчиндоржийн хамт миний бие бидэнд герман хэл заасан багш Крюгерийг гэргий Тони, хүү Томасын хамт Монгол орноор арваад хоног аялах аялал зохион байгуулсан юм. Тийнхүү аялахдаа хуучны сүм хийдийг хэрхэн нурааж сүйтгэсэн талаар зүрх шимшрэм яриа сонсож билээ.

screen shot 2019-01-22 at 7.21.07 pm

Бид эхлээд Г.Ринчиндорж гуайн аав ээжийнх нь шүтэж байсан Амарбаясгалант хийдийн туурь балгасыг үзсэн юм. Хийдийн гол сүмийн барилга эвдэрч хэмхэрсэн, бороотой юмуу халуун өдөр адуу мал хоргодож, зогсдог газар болсон байв. Бидний тэрэг голын усанд суухад ирж тусалсан, сүм хийдээ сахиж үлдсэн хэдэн өвгөн лам нар энэ хийдийг хэрхэн сүйтгэсэн талаар дурсахдаа, мухар тэрэгтэй оросууд ирж, агент хаана байна гэж асуугаад тэндээс архи авч уугаад ажилдаа орсон доо гэсэн нь санаанаас гардаггүй юм. Алт мөнгө, торго дурданыг тэргэндээ ачаад, шавар бурхныг хэмхэлж хаясны ул мөр нь энэ байна гэж зааж байсан юм. Гол сүмийн дээрээс орсон бороо дөрвөн баганаар нь дамжин урсдаг байсныг тайлбарлаж байснаас үзэхэд сайн төлөвлөж хийсэн уран барилга байжээ. Гучин хэдэн оны үед бага залуу байсан эдгээр өвгөд өөрсдийн хямгадаж авч үлдсэн ном судар бурхан шүтээнээ жижиг модон пиндээ хадгалж үлдсэнээ бидэнд харамгүй үзүүлж билээ.

Амарбаясгалант хийдийн гол дуганы тааз нь дөрвөлжин хэлбэртэй модон чимэглэл байсан нь хоёр гурван зуун жилийн өмнө биш, ердөө л өчигдөр будсан мэт гялалзаж байсныг бид гайхан биширч билээ. Тэр дөрвөлжин самбараас уран барилгын бидний мэдэх нэгэн эрхэм авч явсан гэж тэндэх хүмүүс өгүүлж байсан юм. Энэ аялалаар бид бас Орхоны хөндий Хар Хорины туурь, Эрдэнэ зуугаар орсон юм. Тэндхийн нэгэн залуу халхын гол шүтээн Гомбогүр бурхныг энд чандлан хадгалдаг юм гэж яриад Автай сайн хааны өргөөг болоогүй байна гээд л дөрвөн удаа шатаасан юм гэж өгүүлж билээ. Эвдэн сүйтгэх нь ямар их бусармаг зүйл болохыг бид яс махандаа хүртэл мэдэрсэн билээ.

Монголын нэрт эрдэмтэн Б.Ринчен цамын багийн тухай германд хэвлүүлсэн номондоо сүм хийд бол уран барилга байсан, соёл, шинжлэх ухааны төв, ядуусыг халамжлах газар байсан гэж бичсэн байдаг нь аргагүй үнэн зүйл юм.

Өнөөгийн Улаанбаатарын түрүүч Их Хүрээний түүхийг эрдэмтэн С.Пүрэвжав  , Л.Дүгэрсүрэн  нар тусгайлан судалж байсан юм.  (С.Пүрэвжав, Хувьсгалын өмнөх Их Хүрээ, УБ, 1961, 161 тал, Л.Дүгэрсүрэн, Улаанбаатар хотын түүхээс, УБ, 1956)

Тэр үеийн хүрээ нь хэдийгээр орчин үеийн хотууд шиг нүсэр том байгаагүй боловч хотод байх худалдаа арилжаа, хот суурин газар гол ус барааддаг, хөдөө газрыг бодвол хүн олон бөөгнөрсөн газарт гэмт хэрэг элбэг тохиолдож, асуудал болж байдгийг тэр үеийн нэгэн шүлэгт хошигнон өгүүлснийг судлаачид эш татсан байдаг. Тэр шүлэгт:

“Араараа урссан Туултай

Араг саврын чавганцтай

Алан тонилгох яргачинтай

Аваад зугтах луйварчинтай”  гэсэн байдаг.

Энд хэрэглэж буй яргачин гэдэг нь мал төхөөрдөг хүнийг хэлж байна.

Өнөөгийн нийслэл Улаанбаатарын хувьд аюулгүйн баталгаатай байдлын хувьд нэн хангалтгүй байгаа юм.

Дэлхийн 338 хотыг эрүүл мэнд, дэд бүтэц, цахим аюулгүй байдал, хувь хүний аюулгүй байдал зэрэг гол үзүүлэлтээр жагсаахад Улаанбаатар 288 дахь байранд оржээ. Энэхүү жагсаалтанд Арабын Нэгдсэн Эмират улсын Абу- Даби тэргүүн байранд, харин Венесуэлийн Каракас сүүл мушгижээ.

Ийм болохоор бид өнөөгийн хотын асуудлыг судлах нь цаг үеийн байж болох юм. Өнөөгийн хотын тулгамдсан асуудлыг судлахад зөв төлөвлөлт, зөв ухаалаг бодлого нэн чухал юм. Наад зах нь гэхэд Улаанбаатарын утаа, түгжрэлийн асуудал гэхэд л хүн бүрийн сэтгэлийг зовоож байна шүү дээ.

Хотын төлөвлөлтийг шинжлэх ухааны үндэстэй болгоход хотын эдийн засгийг тусгайлан судлах нь чухал юм.

Хотын эдийн засгийн онолын сайн мэдлэг чадвартай байвал асуудал шийдэх нэг гарц болно гэж итгэж байна.

Өнөөдөр дэлхийн хүн амын тал нь буюу 3,5 тэрбум хүн хотод аж төрж, энэ тоо улам нэмэгдэх хандлагатай байгаа юм. Монголчууд ч гэсэн энэ түүхт хандлагад татагдан оржээ.

Хотуудыг аюулгүй баталгаатай, хүртээмжтэй, амьдрах чадвартай, тогтвортой, ухаалаг болгох нь гол зорилго болж байна. Энэ зорилгыг хэрэгжүүлэхэд эдийн засгийн онолын үндэс, арга зүй нь болсон хотын эдийн засгийг судлах нь чухал хэрэгцээ шаардлага болж байна.

 

Ганц танхимтай парламентийн нөхцөлд төрийн дээр нам гардаг, супер хүмүүс бий болдог

 

79274e45-8b72-40ce-87af-f0ce2060a33a

Шинэ оны мэнд хүргэе, сайхан баярлав уу?

-Ерөөл бодож сайхан л гэнэ шүү дээ. Яг үнэндээ бол 2019 он хэцүү л жил болох төлөвтэй. Санаа зовж байна.

-Өнгөрсөн 2018 он Монголын улс төр болоод дэлхийн улс орнуудад нэлээд ширүүн байсан. Энэ онд ч байдал дээрдэхгүй, санаа зовж байгаагаа та хэллээ. Яагаад, ямар үндэслэлээр хүнд хэцүү жил болно гэж дүгнэж байна вэ?

-Юуны өмнө дэлхийн байдлаас эхэлж ярья гэж бодож байна. АНУ-ын “Стратфор” гэх нэгэн судалгааны байгууллагаас саяхан 2019 оны төлөв байдлын тухай гаргасан судалгааг үзлээ. Уг судалгаагаар их гүрнүүдийн зодоон 2019 онд эрчимжинэ гэж байна. Ялангуяа АНУ, Хятадын хоорондох худалдааны дайн даамжирна гэжээ. Шалтгаан нь дэндүү гүнзгий бөгөөд эрс тэс хоёр өөр тогтолцооны мөргөлдөөн учир тэгэх ч болов уу гэж бодож сууна. Геополитик бизнест саад тотгор болно гэсэн байна лээ. Энэ судалгааны Монголтой хамаарах зарим хэсгийг монголчилж өөрийн paxmongolica.org сайтад тавьсан байгаа, уншаарай.

Өөр бас нэгэн судалгааг харахад дэлхийн эдийн засгийн өсөлт мэдэгдэхүйц саарах төлөвтэй байна. Түүхий эдийн зах зээлийн хандлагыг ажвал нүүрсний хувьд үнэ 5-10 хувиар буурах төлөвтэй. Манай хувьд нүүрсний үнэ гэхээсээ илүүтэй аль болох нүүрс их хэмжээгээр гаргаж орлого олох зорилттой байгаа. Төсөвт 42 сая тонн гаргана гэж төлөвлөсөн санагдаж байна. Гол худалдан авагч Хятад нүүрсний хэрэглээгээ 2019 онд 50 орчим хувиар бууруулна гэж байгааг бодолцвол бидний тавьсан зорилго дэндүү өөдрөг болсон байж магадгүй. Муугаар бодвол олох орлого нэлээд тасалдаж мэдэхээр. Алт, зэсийн үнэ өсөх төлөв харагдахгүй байгаа. Ер нь түүхий эдийн үнийн өсөлтийг горьдох хэрэггүй байх. Энэ нөхцөлд аль болох үйлдвэрлэлийнхээ хэмжээ, үр ашигт илүү анхаарах хэрэгтэй байх гэж бодож байна.

-Тавантолгойг эргэлтэд оруулах улс төрийн шийдвэр гаргах эрхээ У.Хүрэлсүхийн засаг УИХ-аас авчихсан. Одоо IPO-г нь олон улсын хөрөнгийн биржүүдэд арилжаалах асуудал яригдаж байгаа. Гэтэл дэлхийн зах зээлд нүүрсний үнэ унаж, Хятад импортын хэмжээгээ хумиж байгаа нөхцөлд Тавантолгойн IPO-г гаргах нь ашиггүй юм биш үү?

-Монголын дотоод нөхцөл байдал ний нуугүй хэлэхэд гадаадын хөрөнгө оруулагчдад тааламжтай харагдахгүй байгаа. Гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татах биш харин үргээх популист бодлого ил байгаа учир шинээр хөрөнгө оруулагчид ирэхгүй л болов уу.  Энэ бол гоё сайхнаар яригдаж байгаа бүх том төслүүдэд хамаарах юм. Том төслүүдийн хувь заяа ганцхан Засгийн газрын насаар хэмжигдэхгүй. Хэрвээ Засгийн газрууд өмнөх Засгийн газрынхаа хийсэн ажлыг үгүйсгэдэг, бодлогын уламжлал байхгүй нөхцөлд бүх том төсөл булшлагдлаа гэсэн үг. Манай алдаанаас гадна олон улсын нөхцөл байдал муудаж байгаа нь ийм дүгнэлтийг зоригтой хийх нөхцөл болж байгаа юм.

-АНУ болон Хятадын худалдааны дайн үргэлжилнэ гэлээ. Энэ дайн Монголд ашигтай юу эсвэл хохиролтой юу. Дэлхийн их гүрнүүдийг зөрчлийг улс орныхоо эерэг боломж болгох сонирхол олон оронд байна. Тэгэхээр монголчууд ч бас сөрөг гэхээсээ эерэг боломж харах ёстой юм биш үү?

-АНУ, Хятадын худалдааны дайн бидэнд шууд сөрөг нөлөө үзүүлсэн гэж хараахан хэлж болохгүй. Харин асуудал даамжирвал манайд шууд сөрөг нөлөөтэй байж болно. Тухайлбал, АНУ, Хятадын хоорондох маргаантай асуудлыг цэгцлэх яриа хэлэлцээгээр манай экспортын барааны зах зээлд нөлөөлөхүйц зүйл яригдахыг үгүйсгэхгүй. Жишээ нь, коксжих нүүрс өгч авалцах тухай тэд ярилцаж тохиролцож болно.

Энэ дайнаас зэргэлдээ орнууд бүгд хожоо гаргах гэж оролдож байх шиг байна. Ялангуяа Хятадаас хөрөнгө оруулагчид Зүүн өмнөд Азийн орнууд руу үйлдвэрээ шилжүүлэх үзэгдэл байгаа. Өндөр технологийн зарим үйлдвэр Сингапурт шилжих магадлалтай байгаа тухай яригдаж байгаа. Энэ бүгд улс орнууд гадаадын хөрөнгө оруулалтад зам гаргаж, угтаж авах  гэсэн бодлоготой холбоотой юм.

Манай хувьд гадаад хөрөнгө оруулалтыг хамгаалах эрх зүй муутай, заримдаа гадаадын хөрөнгө оруулагчдыг үзэн ядах байдалтай байгаа нөхцөлд үүнийгээ арилгах нь  эхний арга хэмжээ болох байх.

-Эрх баригчид эдийн засгийн тогтворгүй байдлыг гадаад шалтгаантай гэж тайлбарлах болсон. Өөрсдөөсөө болж байгаа гэж огтхон ч бодохгүй байгаа. Тухайлбал, валютын ханш болоод шатахуун, мах сүү, өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ өдрөөс өдөрт өсч байна. Энэ болгоныг гадаад шалтгаантай холбодог.?

-Өөрсдөөсөө хамаарах бүхнээ хийчихээд болохгүй байгаа бол бүх бурууг гадаад тал руу чихэж болох юм. Харамсалтай нь эдийн засаг урсгалаараа явж байна даа.

-Монголд хэрэгжиж буй ОУВС-гийн хөтөлбөр ирэх онд дуусна. Санхүүжилт нь зогсоно. Тиймээс Монгол цаашдаа ямар бодлого хэрэгжүүлэх ёстой вэ. Өнөөдрийн тухайд хүнээр бодлогоо заалгаад өөрсдөө хоорондоо улстөржөөд л байна. Жилийн дараа ирсэн гийчин буцна. Бид асуудалтайгаа л үлдэх шинжтэй?

-ОУВС бидэнд бодлого заагаагүй. Харин санхүүгийн сахилга тогтооход тусалж байгаа. Олсноо үрэн таран хийдэг эрх хүүхэд шиг Монгол удаан явж болохгүй. ОУВС-гийн хөтөлбөрийн богино хугацаанд бид мундаг сахилга баттай болчихно гэж бодохгүй байна. ОУВС Монголтой цаашид хамтарч ажиллаасай гэж хүсч байна. Өөрөөр бол хөршүүд маань л манай хэрэгт оролцож бодлого зааж эхлэх байх шүү.

-Хөршүүд бодлого заана гэснээс өнгөрсөн онд ШХАБ-ыг тойрсон асуудал нийгмийг хоёр талцуулсан. ҮАБЗ энэ асуудлаар эсрэг тэсрэг байр суурьтай байгаа. Энэ сэдэв мэдээж, хуучрахгүй. Ирэх хавар юм уу намар дахиад л хөндөгдөх байх. Тэгэхээр Монгол Улс ШХАБ-д элсэх нь ер нь зөв үү, буруу юу. Элсэх шаардлага байна уу?

-Монгол энэ байгууллагад элсэх гэж яарах шалтгаан байхгүй гэж бодож байна. Тэр тусмаа энэ байгууллага бүс нутгийн эдийн засгийн интеграцид том ач холбогдолтой эсэх нь эргэлзээтэй. Том гүрнүүдийн геополитикийн зодоонд энэ байгууллагын нэр байнга гарч байдаг нь монголчууд бидний хувьд аль нэг эвсэлд нэгдэхгүй энхтайванч гадаад бодлогоо тогтвортой авч явахын тулд ШХАБ руу яарах хэрэгцээ байхгүй байхаа.

-Монголын улс төрд өрнөж байгаа үйл явдлыг харахад намуудын дунд задрал эрчимтэй өрнөж байна. Эрх барьж байгаа МАН болоод сөрөг хүчин АН хүртэл хоёр хуваагдсан. Нам доторх хуваагдал нь төрийн хуваагдал болчихлоо. Энэ тэгээд сайны шинж үү, муугийн дохио юу?

-Улс төрийн ухаанд улс төр шинээр форматлагдах үйл явц болж байна гэдэг юм билээ. Ганц Монголд болж байгаа үйл явдал биш юм. Хуучин шинийн зөрчил хурцдаж улсаа унагаасан орон байхад гацаанаас гарсан жишээ байдаг л юм билээ. Гол нь улс төр нь эдийн засгийн хямрал дуудаад байвал тун буруу зүйл болно. Хямрал биднийг доош нь эргэлт буцалтгүй чирчих аюул байгаа.

-Ингэхэд Монголд нам гэж байна уу. Үзэл баримтлал гэхээсээ эрх ашиг, халаасны нэгдэл болсон бүлэглэлүүд дээр л намуудын бодлого явж байна. Намуудыг яаж төлөвшүүлэх ёстой юм бэ. Төлөвшсөн гэх хоёр нам нь бараг мөхөл, сэхлийнхээ ирмэг дээр ирлээ?

-Улс төрийн намын төлөвшил төрийн тогтолцоотой маш их холбоотой. Би энэ талаар олон жилийн өмнөөс хэлж ярьж байгаа. Жишээ нь, ганц танхимтай парламент байх нөхцөлд төрийн дээр нам гардаг, супер хүмүүс бий болдог, өнгөрсөн түүхээ гишгэдэг, уламжлал, шинэчлэл алддагддаг гэж Черчиль гэдэг нөхөр бүр 1949 онд айлдсан байдаг. Энэ сэдвээр ярьвал дэндүү урт. Миний хувьд олон жил ярьсаар залхсан. Одоо нийтээрээ зовж үзэх л үлдсэн санагдаад байх болсон.

-Монголын төр өнөөдөр бүхэлдээ гацсан. Төрийн зовлон, хямрал, тэг зогсолт хувь хүмүүсийн араншинтай  холбоотой  байна уу, аль эсвэл нөгөө тогтолцооных нь гажуудал уу?

-Тогтолцооных. Дахин хэлье, тогтолцооных.

-Тэгвэл тогтолцоогоо яаж өөрчлөх ёстой вэ. Ерөнхийлөгч шинэ жилийн мэндчилгээндээ “эрс шинэчлэл”-ийн тухай ярьсан. Энэ нь Үндсэн хуулийн өөрчлөлт гэж ойлгогдож байгаа. Үндсэн хуулийг өөрчлөх цаг  одоо мөн үү. УИХ-ын үйл ажиллагааг гацааж байгааг гишүүд Төр-Ард түмний хоорондын гэрээг төгс өөрчилж чадах уу?

-Үндсэн хууль өөрчлөх ёстой гэж байгаа бол дэмжиж байна. Эрс шинэчлэл нэртэй хувийн эрх ашиг гүйцэлдүүлэх төдий зүйл байхыг бас үгүйсгэхгүй. Нэг үгээр хэлбэл, би Ерөнхийлөгчийн хэлсэн үгэнд нь итгэхгүй байна.

-Тэгвэл Монголд өрнөж буй улс төрийн зодооны гол буруутан нь Үндсэн хууль юм байна. Үндсэн хуулийг өөрчилчихвөл Монгол асуудалгүй болчих юм байна, тийм үү?

-Мажоритар ардчиллаас пропорциональ ардчилал болох хэрэгтэй байна. Үндсэн хууль болон Сонгуулийн хууль чухал гэж улстөрчид хараасай билээ. Хэрэлдэж зодолдож байхдаа ч ийм гарц байгаа гэж бодох ёстой байх.

 -Та сүүлийн үед нийгмийн сүлжээнд нэлээд идэвхтэй харагддаг. Магадгүй улс төрд орохоор шийдэв үү. Эсвэл үнэхээр эрх баригчдын зодоон үгээ хэлэхээс өөр аргагүйд хүргэв үү?

-Би шинэ үеийн улстөрчдийг бэлтгэх хэрэгт оролцьё гэж бодож байгаа. Сошиал дээр ч идэвхтэй байж хүмүүсийн сонголтод тусалъя гэж бодож байгаа. Миний хувьд хэн нэгний төлөө санал өгснөөрөө улс төрч хэвээр үлдэнэ шүү дээ. Саналаа өгч байгаа хүн бүр л улстөрч шүү дээ.

-2019 он бол өвөрмөц жил. Ирэх онд сонгууль болно. Гэтэл парламентад суудалтай намуудын рейтинг нийлээд 50 ч хүрэхгүй хувьтай байна. Гуравдагч намын эрэлт улс төрд нэмэгдсээр байгаа. Харамсалтай нь, Монголд үзэл баримтлалыг нь дэмжих гуравдагчид алга, яагаад?

-Нам төвтэй улс төр, нэр дэвшигч төвтэй улс төр болж хувирч байна. Энэ нөхцөлд том, жижиг намуудын үүрэг роль бараг адилхан болох байх аа. Яагаад ийм байдал бий болсон бэ гэдэг нь мэдээллийн шинэ, шинэ технологи хөгжиж байгаатай холбоотой юм.

-Сүүлийн үед Монголын дарга нар шударга ёсны тухай багагүй ярих болсон. Ерөнхийдөө дарга болгон шударга ёс гэсэн ганц үгтэй болж. Эсрэг талд нь хууль сануулах хүмүүс ч цөөнгүй байна. Хувь хүний яриад байгаа шударга ёсноос илүү хууль чухал аа гэж. Өөрөөр хэлбэл, шударга ёс ба хууль хоёрыг хооронд нь зөрчилдүүлээд байна л даа. Гэтэл нь Монголын төрд аль, аль нь үгүйлэгдэж, аль, аль нь ус агаар мэт хэрэгтэй байна?  

-Философид нийгмийн харилцааг хоёр зүйл зохицуулна гэдэгсэн. Хүмүүсийн харилцаанд ёс зүй, зан заншил маш чухал. Таны хийж байгаа үйлдэл бусдын хүлээлтэд нийцэж байвал таныг хүмүүс ёс зүйтэй байнаа гэж үнэлнэ. Нийцэхгүй бол ёс зүйгүй байна л гэнэ. Амьдралын ихэнх харилцаа ёс зүй, зан заншлаар зохицуулагддаг. Төр хууль гаргаж зарим харилцааг хуулиар зохицуулдаг. Түүнийг мөрдөхийг хууль ёс хэмээнэ. Хууль, ёс зүйг эрхэмлэж байгаа бол шударга ёс хангагдана. Шинжлэх ухаан энэ ойлголтуудыг маш сайн тодорхойлоод өгсөн байдаг юм. Энэ ойлголтуудын ялгаж салгаж чадахгүй хүмүүс бүгдийг бантагнуулах бөгөөд тийм улс төр нийгмийг бүр л бохирдуулахаас өөр үр дүнгүй.

Stratfor 2019

Он солигдож 2019 он гарлаа. Энэ жил биднийг юу хүлээж байгаа бол гэсэн бодол хүн бүрт байгаа. Төсөөлөл илүү амьдралд нийцэмжтэй байхад тань туслах үүднээс Стратфор компанийн хийсэн прогнозоос Монголд илүү хамаарах, 2019 онд өрнөж мэдэх  хүлээгдэж буй дэлхийн үйл явдлуудаас сонирхуулъя.

Авч гээхийн ухаанаар хандана бизээ.

Screen Shot 2019-01-03 at 11.46.18 AM

Том зургаар харвал

  • Их гүрнүүдийн өрсөлдөөн ширүүснэ. АНУ Хятадын эсрэг тарифийн болон хориг тавих  бодлогоо чангаруулна. Тайвань, Польш зэрэг орнуудыг тойрсон геополитик идэвжиж зарим орнуудад “төвийг сахих толгойны өвчин” бий болно.
  • Геополитик бизнест том эрсдэл болно. 
  • Дэлхийн худалдаа эмзэг төлөвтэй болно. ДХБ-ын хүрээнд маргаантай асуудлаа зохицуулах чадвар алдагдснаас улс орнууд хоёр талаар маргаанаа зохицуулах хувилбар луу шилжиж, тэр нь байдлыг улам түвэгтэй болгоно.

Газрын тос

Газрын тосны нийлүүлэлт эрэлтээсээ өндөр байх төлөвтэй.

Screen Shot 2019-01-03 at 12.19.52 PM

(Газрын тосны дэлхийн зах зээлийн үнэ өсөх магадлал тун бага ч гэсэн Монголын хувьд зөвхөн Оросоос хараат учир бензин шатахууны үнэ Монголд тогтвортой байх магадлал тун бага. Тэр тусмаа он гараад Орост шатахууны дотоодын үнэ 10 хувиар өсөх, Орос оронд  газрын тосны нийлүүлэлтийн ойрын ирээдүй бүрхэг болж байгаа тухай мэдээлэл их гарч байгаа-М. Энхсайхан)

Доллар чангарч, үндэсний мөнгөн дэвсгэртүүд сулрах, үнэ ханш өсөх явдал энэ оны дүр зураг болж мэдэхээр байна.

 

Хятад

Хятад шинэ шинэ зах зээл өөртөө нээхийн тулд Бүс, замын санаачилга стратегиа улам идэвхжүүлнэ. Ялангуяа далайн боомтуудад хийх хөрөнгө оруулалт өснө гэсэн хүлээлт байгаа аж.

Screen Shot 2019-01-03 at 12.39.58 PM

(Бүс, замын санаачилга стратегийн хүрээнд яригдаж байгаа эдийн засгийн корридорын асуудал энэхүү судалгаанд дурдагдаагүй бөгөөд тэдгээр нь үр ашигтай төсөл байж чадахгүйтэй холбоотой байхаа-М.Энхсайхан)

Орос

Барууны хориг арга хэмжээ чангарна. Оросын гибридны тактикийн эсрэг ажиллагаа өргөжинө.

Орост үнэ, ханш нэмэгдэж, дотоод зөрчил өснө гэж.

Screen Shot 2019-01-03 at 12.56.42 PM

Дэлхийн дэг журам өөрчлөх бодлогын хүрээнд тухайлбал ШХАБ-ын хүрээнд цэргийн хээрийн сургуулилалт өснө хэмээж.

Бүхэлдээ дэлхийн байдал шинэ хэрнээ тун тааламжгүй болно. 

Дэлгэрэнгүйг дараахь холбоосоор үзнэ үү

Stratfor 2019

 

Хотжилт ба Хотын бодлогод юу анхаарах вэ?

Түлхүүр үгс: Хотжилт ба Бодлого, Хувийн ба Нийтийн эрх ашиг, Эдийн засгийн цар хэмжээ ба Төрөлжилт, Өндөр орлоготой ба Бага орлоготой хот, Нягтрал ба Дэд бүтэц, Тээвэр ба Технологийн эрэмбэ, Газар өмчлөх эрх ба Санхүү.

Screen Shot 2018-12-14 at 8.13.44 AM

ХОТЖИЛТ гэдэг нь хүмүүс үй олноороо нэгэн газарт бөөгнөрөн суурьших үзэгдэл бөгөөд ямар ч нийгмийн хөгжил дэвшилд хүрэх явцад тохиолдох зайлшгүй үйл явц юм. Хотжих үйл явцгүйгээр өндөр хөгжилд хүрнэ гэж байхгүй. Энэ бол зайлшгүй болох үзэгдэл. Гэхдээ хотжилт явагдсан хэрнээ хоцрогдолд үлдсэн олон улс орон бий. Өөрөөр хэлбэл хөгжил дэвшилд хүрэхэд хотжилт ЗАЙЛШГҮЙ боловч тэр нь ХАНГАЛТТАЙ НӨХЦӨЛ БИШ юм.

Энэ нь юу гэсэн үг вэ гэвэл хотжилт зайлшгүй боловч хөгжилд хүрэхийн тулд БОДЛОГО хэрэгтэй гэсэн үг юм.

Хотжих БОДЛОГЫГ ойлгохын тулд хотжих үйл явц дэлхий дээр хэрхэн өрнөсөн талаар мэдэх хэрэгтэй.

Дэлхийн анхны хот

Screen Shot 2018-12-14 at 8.27.36 AM

Дэлхийн анхны хот 9000 жилийн тэртээ одоогийн Турк улсын хойт нутагт бий болсон гэж археологчид үздэг. Нэр нь Уруг.

Уругт олон олон зуун жилийн өмнө хэн нэг нь анх байшин барьж. Дараахь нь мөн байшин барьж. Удаах нь мөн байшин барьж. Хотжих үйл явц ингэж эхэлжээ.

Хамгийн сонирхолтой нь байшингууд хана ханаараа бие биедээ наалдаж баригдсан байдаг. Байшингуудын хооронд ямар ч зай байсангүй. Сүүлдээ анхны байшин барьсан хүн гэртээ орохын тулд бусдын байшингийн дээвэр дээгүүр явах хэрэгцээ гарсан байна.

Яагаад гудамж зам байсангүй вэ? Хүмүүс тэгтлээ тэнэг байсан хэрэг үү гэсэн асуулт тавигдана. Тэд бидний л адил тэнэг биш хүмүүс байсан гэдэгт эргэлзэх зүйлгүй юм. Зөвхөн хүмүүс байшин барихдаа аль болох бага зардал гаргахыг эрмэлзжээ. Нэг ч болов хана барих зардлыг хэмнэхийн тулд хэн нэгний барьсан байшинд тулгаж байшингаа барьсан хэрэг. Хэрвээ зай гарган байшингаа барьвал хэн нэг нь хүрч ирээд тэр орон зайд байшингаа барьдаг байж. Энэ бол түүх. Гэвч анхны хотжилтын явцаас хүмүүс нэгэн сургамж авсан нь тэдний дунд нийтийн эрх ашгийг хамгаалах, зохицуулах засаг захиргаа байх ёстой гэдгийг амьдралаараа мэдэрсэн явдал байсан байна.

Ингэж ХУВИЙН ЭРХ АШИГ гэж байхаас гадна НИЙТИЙН ЭРХ АШИГ гэж байдгыг мэдэрчээ.

Хот яагаад хэрэгтэй вэ?

Цар хэмжээ ба  Төрөлжилт

Хотжих нь амьдралаа дээшлүүлэх, хөгжил дэвшилд хүрэх зайлшгүй үйл явц юм. Ядуурлаас гарахын тулд хөдөлмөрийн бүтээмжээ дээшлүүлэх хэрэгтэй байдаг. Хотжилт чухамдаа хөдөлмөрийн бүтээмжийг дээшлүүлэх бололцоог бий болгож байгаа юм.

Эдийн засагт ЦАР ХЭМЖЭЭ (economies of scale) гэсэн нэгэн ойлголт байдаг. Ганцаараа хийдэг юмыг олуулаа хийвэл бүтээмж өндөр болдог. Олуулаа хийхийн тулд зохион байгуулалт хэрэгтэй болдог. Олуулаа учир чи түүнийг нь хий, би түүнийг нь хиие гээд чаддаг чаддаг юмаа хуваарилаж хийх шаардлага үүснэ. Үүнийг ТӨРӨЛЖИЛТ (Specialization) хэмээнэ.

Хот бөөгнөрөл үүсгэж зах зээл бий болгох бөгөөд ДЭД БҮТЦЭЭ шийдсэн нөхцөлд эдийн засгийн дээрх хүчин зүйлсүүд үйлчилж хөдөлмөрийн бүтээмж өсөх, үйлдвэрлэл, үйлчилгээ төрөлжих сайхан нөхцөл бий болно.

Бөөгнөрлийг шавааралдаан болгохгүй байх, нэгэнт шавааралдсан бол түүнийг  дэд бүтцийг зах зээлийн аргаар хөгжүүлэх замаар тарааж байрлуулснаар САЙН ХОТ бий болно.

Хот – Оюун санаа, соёл, сэтгэлгээний болон биет Дэд бүтэц шаарддаг

САЙН ХОТ  гэдэг нь сайн холбоо харилцаа, дэд бүтэц хөгжсөн хот юм. Хотын орчинд ганц нэгээр тэнэмэл маягаар амьдрах хэцүү. Иймээс хүмүүс баг болох хэрэгтэй болдог. Баг болж ажиллаж чадаж байгаа нь том компани болдог. Том компани нь олон хэрэглэгч нартай холбоотой ажиллах хэрэгтэй болдог. Энэ бүгд бол хотжилтоос бий болж байгаа харилцааны соёл хэвшил юм. Оюун санааны дэд бүтэц гэж хэлсэн ч болох биз.

Оюун санааны дэд бүтцээс гадна биетээр дэд бүтэц, тухайлбал цахилгаан, ус бохирын шугам, зам гээд олон дэд бүтэц өргөн утгаар хөгжсөн байх хэрэгтэй болно. Африкийн орнуудын жишээн дээр харахад Хотын хөгжлийг боомилдог хамгийн том хүчин зүйлс нь цахилгааны хангаж байдаг байна.

Хотын тээврийн технологийн эрэмбэ

 

Screen Shot 2018-12-14 at 8.31.58 AM

Хотын дэд бүтцэд анхаарах том асуудал нь тээвэр байдаг. Тээвэрт анхаарна гэдэг нь дугуй, машин, метро гээд тээврийн  технологид анхаарна гэсэн үг.

  1. Найробд ажилдаа хамгийн хурдан хүрэх арга бол явган явах байдаг. Лондонд 2,5 сая ажлын байр байдаг бөгөөд дэд бүтэц хөгжсөн учир хүмүүс ажил руугаа 45 минутын дотор хүрч чаддаг. Тэр нь дугуйгаар, мөн машинаар буюу хувь хүмүүсийн өөрсдөө чадах тээврийн хэрэгсэл буюу доод түвшний технологи ашиглаад ажилдаа хүрч байна гэсэн үг юм л даа. Ийм технологи ашиглалт нь төрийн бодлогоос үл хамаарсан хувь хүмүүс өөрсдөө сонгон хэрэгжүүлж байгаа технологийн доод түвшний асуудал юм.
  2. Дээрхтэй харьцуулбал, Төрийн бодлогоос ямарваа нэг хэмжээгээр хамаарах дунд түвшний технологийн асуудал нь автобус юм. Автобус хямд, илүү үр ашигтай. Найробд хотын нэг цэгээс нөгөө цэг хүрэхийн тулд автобус биш машинаар явах хамаагүй хурдан байдаг. Өөрөөр хэлбэл автобусаар явах ямарч эдийн засгийн хөшүүрэг хувь хүнд байхгүй. Автобусаар явах нь машинаар явахаас цаг хэмнэлттэй байхын тулд зөвхөн автобусанд зориулсан шатахуун түгээх станц бүхий замын шугам бий болгох шаардлагатай.
  3. Тээврийн хэрэгслийн технологийн дээд эрэмбэд метро байх юм. Гэвч метро барина гэдэг асар их хөрөнгө шаардагдана. Энэ шалтгаанаар орлого багатай улсад энэ асуудал төдийлөн яригдахгүй.

Хүн амын нягтрал ба ӨНДӨР ОРЛОГОТОЙ ХОТ ба БАГА ОРЛОГОТОЙ ХОТ

Хот руу нүүх их нүүдэлтэй зэрэгцээд тээврийн технологийг доод эрэмбээс дээшлүүлэх асуудал өөр хоорондоо уялдаатай асуудал юм.

Хотын тээврийг хөгжүүлэх асуудал дээр хийдэг том алдаа бол эдийн засгийнхаа нөхцөл байдлыг мэдэхгүйгээр гоё сайхнаар нь буруу ярьж шийдэх гэж оролддог явдал юм. Метро барина гэх нь нөхцөл байдлаа тооцоогүй гоё сайханд нь хууртсан жишээ мөн. Энэ утгаар нь хотыг ӨНДӨР ОРЛОГОТОЙ ХОТ мөн БАГА ОРЛОГОТОЙ ХОТ гэж ангилбал асуудлыг ойлгоход тус болох байх. Гоё гоё шилэн цамхагтай метро бүхий хоттой болох хүсэл нь бага орлоготой хотод маш хохирол учруулах үр нөлөөтэй.

Авах гээх Зарим санаа

Хүн амын хот руу хийх нүүдэл хотын нягтралыг нэмэгдүүлэх бөгөөд тэр хэмжээгээр тээврийн технологийн эрэмбийг анхаарах хэрэгтэй болно.

  • Машин унах гэдэг нь мөнгөтэй хүмүүсийн хэрэг. Автобус бол энгийн хүмүүсийн хэрэг. Машины хөдөлгөөнд хязгаар тавьж автобусны хөдөлгөөнд илүү орон зай бий болгох асуудал бол үргэлж улс төрийн асуудал юм.

Бөглөрлийн асуудлыг шийдэхийн тулд автобусны тээвэрт илүүтэй анхаарах хэрэгтэй болно.

  • Хотжих явцад дэд бүтцэд хийх хөрөнгө оруулалт дээр хэмнэлт гаргахын тулд шавааралдан бөөгнөрөх үзэгдэл БАГА ОРЛОГОТОЙ ХОТ-д ихэвчлэн тохиолддог. Хотын дэд бүтцэд урдчилан хөрөнгө оруулалт хийх явдал сайн хот бүтээх үйл явцын чухал бүрэлдэхүүн хэсэг юм.
  • Хот хэдийгээр нягтрал өндөр ч ажлын байрнууд тодорхой орон зайтай байх нь бөглөрлийг арилгах, ажлын байранд хүмүүс богино хугацаанд очдог байх, том компаниуд хэрэглэгч нартаа хялбархан хүрэх дэд бүтэц энэ бүгд нь хөдөлмөрийн бүтээмж нэмэгдүүлдэг гэдэгт анхаарал тавих хэрэгтэй.
  • Компаниудын хэрэглэгч нартаа хүрэх дэд бүтцийг анхаараагүй хот бол компаниудыг улам бүр жижигхэн байх нөхцлийг бүрдүүлж БАГА ОРЛОГТОЙ ХОТ-ын түвшинд мөнхрөх аюулыг үүсгэнэ. Африкийн эргийн хамгийн том хот Дар Аль Саламд хотын дэд бүтцийг шийдэж чадаагүйгээс хотод үйл ажиллагаа явуулж байгаа компанийн хамгийн үр ашигтай хувилбар нь нэг л ажилтантай байх явдал болсон байна.

Цар хүрээ 0

Төрөлжилт 0

Бүтээмж маш бага

Дэлгүүр маш жижигхэн

  • Лос Анжелис бол дээр яригдаж байгаа хотын эсрэг дүр. Тэнд хотын төв гэсэн ойлголт байхгүй. Дэд бүтцэнд асар их хөрөнгө оруулалт хийсэн. Хурдны зам хөгжсөн. Түгжрэл бөглөрөл гэсэн ойлголт байхгүй.

Цар хүрээ том

Төрөлжилт маш сайн

Бүтээмж өндөр

Дэлгүүрүүд нь дан молл

Лос Анжелес бол моллуудын дунд оршин байгаа хот юм.

  • Лондон, Парис нь хотын төвдөө моллууд нь төвлөрсөн өндөр үр ашигтай зохион байгуулалттай байдаг. Гол нь хот байгуулалтын хувьд нэг компанийн барилга нөгөө компанийн харилцаа холбоонд саад учруулахааргүй орон зайтай дэд бүтцийн орчинтой байдаг.

 

БАГА ОРЛОГОТОЙ ХОТ-д юуг буруу хийдэг вэ

Screen Shot 2018-12-14 at 8.14.51 AM

Бага орлоготой учир ихэвчлэн дэд бүтэц  муу хөгжүүлсэн байх нь элбэг. Дэд бүтэц муу учир хөдөлмөрийн бүтээмж муу.

Сайн хот сайн дэд бүтэцтэй байх хэрэгтэй. Дэд бүтцэд хийх хөрөнгө байхгүй гэж хэлэх амархан. Шавааралдан байгаагаа үүгээр зөвтгөдөг. Гэвч хотын дэд бүтцэд санхүүгийн зах зээл дээрээс хөрөнгө мөнгө босгоход компани, хувь хүмүүс, өрх гэрт том бололцоо олгох асуудалд анхаармаар. Тухайлбал,

Газрыг олгохдоо зориулалтыг нь заадаг, явдал. Зориулалтыг нь төрөөс зааж байгаа нь хөрөнгө оруулалтын өгөөжийг бууруулна. Хэмнэлт хийхийн тулд шавааралдана. Дээр нь БАГА ОРЛОГОТОЙ ХОТ-д барилга байгууламжид шаардлагагүй өндөр техникийн нөхцөл тулгадаг нь хотын зөв хөгжлийг боомилдог байна.

Зориулалтыг нь заасан, газар өмчлөх эрхийг шилжүүлэх асуудал хүнд сурталтай байна гэдэг нь Газар өмчлөгчийн эрх сул байх нөхцөл болдог.

Газар өмчлөх эрх нь сул учир банк, санхүүгийн байгууллагуудын зүгээс газрыг барьцаа болгон санхүүжүүлэх сонирхол муутай болгодог.

Газар өмчлөх эрх нь чанга баталгаатай бол Банкууд барьцаанд зөвхөн барилга байгуулжийг бус мөн газрыг барьцаанд авах нэмэлт хөшүүрэгтэй байж хэмээн хотын дэд бүтцэд банкууд хөрөнгөө гаргах сонирхолтой болдог байна.

Дээрх асуудал зөвхөн компаниуд болон байгууллагуудад хамаарч байгаа биш мөн хувь хүн, өрх гэрт хамаарах асуудал юм. Газар өмчлөлийн эрх сул байгаа нь ИПОТЕКИЙН ЗЭЭЛД БАРЬЦАА болж чадахгүй байдал бий болгож байгаа юм.

Газар өмчлөх эрхийг баталгаатай болгох, чөлөөтэй худалдах нөхцлийг хангаж өгөх нь сайн хоттой болоходл туслах зах зээлийн арга юм. Тэгэж байж хотын газрын үнэ, үл хөдлөх хөрөнгийн үнэ өсөх бололцоо бий болно. Газар болон үл хөдлөх хөрөнгийн үнэ өсөх нөхцөл нь үйлдвэрлэл, үйлчилгээ бөөгнөрөх, төрөлжилттэй холбоотой юм.

Ер нь сайн хот санааны зоргоор бий болдоггүй  гэдгийг анхааралдаа авах нь зүйтэй юм.

Сайн хот, сайхан хот Сайн хотын захиргааны үр дүн биш, хотыг зах зээлийнх нь горимоор ажиллуулах нөхцлийг бий болгосны үр дүн байдаг.

Зөвлөмж

 

Screen Shot 2018-12-14 at 8.17.43 AM

Сайн хот бол сайн дэд бүтэцтэй тэр нь зах зээлийн бөөгнөрлийг бие биедээ садаа болохгүйгээр нягтрал үүсгэж өгснөөр бүхэлдээ үйлдвэр, үйлчилгээний бүтээмжийг дээшлүүлж амьдралыг ая тухтай болгодог.

Буурай хөгжилтэй орнуудад тулгарч байгаа том асуудал бол дэд бүтцэд хөрөнгө оруулалт хийх, дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтыг аль болох үр дүнтэй байлгах явдал юм. Үүний тулд 3 төрлийн БОДЛОГО-ын зөвлөмжийг судлаачид санал болгож байна.

Нэгдүгээрт,  Газар болон Үл хөдлөх хөрөнгийн татвар тогтоох явдал юм. Хотын үнэтэй газруудад татвар тогтоох нь шударга хийгээд үр дүнтэй, зохион байгуулах бололцоотой арга хэмжээ юм.

Газрын үнэ өсөх нь газар өмчлөгчийн ажлын үр дүн биш. Энэ бол зах зээлийн үр дүн бөгөөд үүнээс улбаалаад газар болон үл хөдлөх хөрөнгөд ТАТВАР тогтоох нь нийтийн эрх ашиг юм. Газрын татвар Үл хөдлөх хөрөнгө, байшин барилгын  утгагүй бөөгнөрөл, шавааралдааныг зах зээлийн аргаар зохицуулах болно. Ингэхийн тулд газар өмчлөлийн эрхийг батлагаатай аюулгүй болгох, шүүх өмчлөгчийн эрхийг хамгаалж чаддаг байх явдал чухал юм.

Газар өмчлөл хэнээс хэнд шилжиж байгаа нь бүртгэлтэй байдаг. Тэрхүү бүртгэл нь өөрөө татвар тогтоох жагсаалт болж байдаг.

Газрын үнийн өсөлтөөс өсгөсөн татвар авах нь хотын дэд бүтцийн хөгжилд зарцуулах хөрөнгийн эх үүсвэр байх учиртай. Наад зах нь энэхүү татвар Хотын зүгээс дэд бүтцээ хөгжүүлэх санхүүгийн эх үүсвэр банкнаас авахад банкинд тавих барьцаа болж байх ёстой юм. Хот ирээдүйд орлоготой гэдэг нь баталгаатай бол банкнаас хөрөнгө босгох нь илүү хялбар болно.

Хоёрдугаарт, Нягтрал өндөртэй газарт дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт хийх нь хөрөнгө оруулалтын үр ашгийг нэмгдүүлэх эерэг нөлөөтэй гэж үздэг.

Гуравдугаарт, Дэд бүтцийг барьж байгуулах хөрөнгийг суперциклийн үед төр өөрөө хариуцаж хөрөнгө мөнгө босгох гэж оролддог байсан цаг нэгэнт өнгөрсөн тул аль болох хувийн хэвшлийг энэ чиглэлд дайчлахад анхаарлаа төвлөрүүлэх, тэдэнд эдийн засгийн урамшуулал, хөшүүрэг бий болгох тал дээр ажиллах хэрэгтэй гэж үзэж үздэг.

Хотыг хөгжүүлэх нь зах зээлийнх нь горимоор дэд бүтцийг хөгжүүлж хөдөлмөрийн бүтээмжийг өсгөх, төрөлжилттэй  холбоотой бөгөөд энэ асуудлыг ойлгосон, зохицуулсан БОДЛОГОГҮЙ бол хот утаатай, манантай, түгжрэлтэй, амьдралын чанар муутай, бухимдалтай  байсан хэвээр байх эрсдэлтэй.

 

Дэлхийн санхүүг зураглах нь

Ойрмогхон “Дэлхийн эдийн засгийг зураглах нь”  “Дэлхийн санхүүг зураглах нь” гэсэн хоёр сэдвээр илтгэл бэлтгэсэн юм. Дэлхийн эдийн засгийн талаарх илтгэлийн товчлолыг дараахь холбоосоор үзэж болно. Линк

Дэлхийн санхүүгийн талаарх илтгэлийг УИХ-ын ЭЗБХ, Монголбанкнаас хамтран зохион байгуулсан хэлэлцүүлэг дээр тавьсан бөгөөд гол санааг сэтгүүлч Ц. Баасансүрэнгийн энгийнчилснээр Та бүгдэд хүргэж байна.

Screen Shot 2018-12-03 at 9.37.46 AM

Дэлхийн санхүүгийн хямрал 2007-2009 онд болсныг та бүхэн сайн мэднэ. Энэ үзэгдэл зарим улсад эдийн засгийн хямрал хүртлээ даамжирч байсан юм. Одоо ч тэр үеэс улбаатай сөрөг нөлөө үргэлжилсээр байна.
Ер нь дэлхийн санхүүг томоор зураглаж ойлгоё гэвэл өдгөө өрнөж буй үйл явдлыг цаг хугацааны хувьд 2008 оны хямралаас өмнөх үе, санхүүгийн хямралаас хойшхи жилүүд гэж хувааж үзвэл илүү хялбар болно.
Хямралаас өмнө дэлхийн улс орнуудын банкууд дунд хил хязгаарыг үл ойшоон глобалчлагдах үйл явц хүчтэй байсан. Энэ хандлага олон оронд санхүүгийн бололцоог нээж өгсөн. Санхүүгийн боломжийг атгасан улсууд шинэ технологи нэвтрүүлж, эдийн засгийн үр ашгаа нэмэгдүүлсэн онцлог бий.
Харин хямралаас хойш банкууд санхүүгийн глобалчлалд шүүмжлэлтэй хандаж эхэллээ. Хямрал банкуудаар дамжиж нэг орноос нөгөөд шилжих аюул эрсдэлтэйг анзаарч болгоомжилдог болчихлоо. Хандлагын энэ өөрчлөлт дэлхийн санхүүд олон өөрчлөлт авчраад байна. Том зургаар нь харвал
  • Банкууд гадаад орнуудад салбараа нээхээс илүүтэйгээр салбаруудаа хаах хандлага газар авлаа. Өөрөөр хэлбэл том банкууд салбараа нээсэн улс орнуудаас гарах үзэгдэл ихэссэн.
  • Хөгжингүй орнуудын банкууд өөр хоорондоо хамтарч, өөрсдийн зах зээлдээ л ажиллах хандлага хүчтэй болсон нь анзаарахгүй орхиж болохгүй өөрчлөлт.
  • Дэлхийн өр цэнхэр гаригийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээс хоёр дахин их хэмжээгээр яригдаж байна.

Товчхондоо энэ нөхцөлд улс орнууд санхүүгийн тогтвортой байдлыг хадгалахад бодлогын үүрэг өндөр болсон гэж хэлж болох юм.

Дараагийн анхаарах асуудал нь том орнуудын төв банктай холбоотой. Тэд уламжлалт бус арга хэрэгслийг түрэмгий хэрэглэсээр өнөөг хүрсэн. Учир нь ингэх  бололцоо зөвхөн тэдэнд л и бий. Ийм шалтгаан хөгжиж  буй орнуудыг гар мухардахад хүргэж, Засгийн газартайгаа нэгдсэн бодлого хэрэгжүүлэх шаардлагын өмнө авчраад байна. Том орнуудын төв банкууд хямралыг гэтлэхийн тулд бодлогын хүүгээ байнга бууруулж байсныг өнгөрсөн цаг хугацаанд өрнөсөн үйл явдлаас харж болно. Тэдний ашигласан энэ арга нөөцөө шавхаж, бодлогын хүү бараг тэг болсон нь ердөө хэдхэн жилийн өмнөх дүр зураг. Байдал иймдээ тулангуут хөгжингүй орнуудын төв банкууд “Quantitative easing” хэмээх уламжлалт бус гэж нэрлэгдэх хэрэгсэл ашиглаж эхэлсэн.

Screen Shot 2018-12-03 at 9.44.45 AM

Бодит эдийн засгаар баталгаажсан эсэх нь тун маргаантай их хэмжээний мөнгийг санхүүгийн зах зээл рүү нийлүүлснийг уламжлалт бус хэрэгсэл гээд байна л даа. Банкууд үр ашигтай төслүүдийг хайж эхэлснээс гадна ихээхэн хэмжээний мөнгө улс орнуудын Засгийн газрын бондыг худалдаж авахад зарцуулагдсан юм.

Screen Shot 2018-12-03 at 9.45.02 AM

Энэ үеийг “Хялбар мөнгө”-ий зах зээл хэмээдэг. Ийм зах зээл дээрээс манай “Чингис”, болон бусад бонд босч, өр зээл бий болсон түүхтэй.

Түүхийн энэ онцлог үеэс шалтгаалж дэлхийн өр, зээл урд хожид байгаагүй хэмжээгээр нэмэгдэж байлаа. Цөөхөн хэдэн улс биш, дэлхий бүхэлдээ өр зээлээ нэмсэн гэдгийг онцлох учиртай. Хямрал тэсрэх маягтай болсны тод жишээ нь энэ. Уламжлалт бус банкны хэрэгсэл бүхий том орнуудын төв банкууд бодлогоо өөрчлөхөөс аргагүй байдлын өмнө ингэж ирсэн юм. АНУ энэ бодлогоос 2014 оноос татгалзсан. Өдгөө бодлогын хүүгээ аажим аажмаар нэмж буй. Бодлогын энэ өөрчлөлтийг доллартай харьцуулбал олон орны ханш унах эрсдэл анзаарагдаж байна. Ийм хандлага нэг хэсэг үргэлжилнэ гэсэн таамаг голлож байгаа.

Өр зээл бүхэлдээ их хэмжээгээр нэмэгдсэн тухай өмнө цухас дурдсан. Хөгжингүй орнуудын төр засгууд хувийн хэвшлийнхээ бий болгосон өр зээлийн арыг дааж чадах хэмжээний бага өртэй байдал харагдаж байна. Харин нөгөө талд Монгол болон хөгжиж буй бусад орны хувьд төр засгийн үүсгэсэн өр нь хувийн хэвшлийнхээсээ эрс их гэсэн бодит байдал бий. Өр зээл, санхүүгийн хямралтай тулахад төр засаг нь дангаараа асуудал шийдвэрлэх бололцоогүй болсон гэсэн үг. Тэгэхээр манай улсын хувьд төр нэмж өр зээл, санхүүгийн хямралтай тулахад төр засаг нь дангаараа асуудал шийдвэрлэх бололцоогүй болсон гэсэн үг. Тэгэхээр манай улсын хувьд төр нэмж өр зээл тавихгүй байх, хувийн хэвшилд санхүүгийн зах зээлд гарах арын баталгаа болох чиглэлээр хийх ажил их байна.

Дэлхийн санхүүгийн зах зээлд үр ашиг, санхүүгийн сахилга чангарсан, эрсдэл багатай зах зээл рүү хөрөнгө урсамтгай болж байгаа энэ нөхцөлд зөв бодлого л чухал. Дэлхийн санхүүг бүхэлд нь зураглаад харахаар улсын эдийн засагт нэмэртэй хэд хэдэн мэссэж гаргаж ирж болохоор байна.

Мессэж 1

Эхний мессэж бол ОУВС-гийн дараа ОУВС гэсэн гаргалгаа. Бидэнд үүнээс өөр гарц өнөөхөндөө алга. Хэтэрхий их өртэй, өрөө төлж байгаа ч өртэй хэвээр үлдэх бодит байдал, санхүүгийн сахилгыг нэг хөтөлбөрийн хүрээнд тогтоох бололцоогүй зэрэг шалтгаануудыг ухаад бодохоор дунд хугацаанд ОУВС бидний түшиг байхаас өөр сонголт харагдахгүй байна. Товчхондоо дараагийн хөтөлбөр ОУВС-тай хийгдэх магадлал өндөр. Иймээс эртнээс бэлтгэлтэй, төлөвлөгөө гаргаж ажиллах хэрэгтэй.

Мессэж 2

Дараагийн мессэж санхүүгийн нөөцтэй хамаатай.Санхүүгийн нөөцөө ямар хэлбэрээр барих вэ гэдэгт анхаарах цаг ирсэн. Улс орнууд санхүүгийн нөөцөө хоёр хэлбэрээр барьж байна. Нэг хэсэг нь үнэт цаас хэлбэрээр, нөгөө зарим нь харилцах хадгаламж хэлбэрээр барьдаг. АНУ гэхэд л нийт санхүүгийнхээ нөөцийн 70-80 хувийг үнэт цаасанд барьдаг гэсэн статистик бий. Бидний хажууханд оршдог Хятад гэж аварга зах зээлийн нийт нөөцийн 30-40 хувь нь үнэт цаасанд төвлөрдөг. Өмнө онцолсон “Quantitative easing” буюу уламжлалт бус арга хэрэгсэл голлосон зах зээлийн үед санхүүгийн нөөцөө үнэт цаасанд байршуулсан улс орнууд илүү хожиж үлдсэн юм. Харин манай улс эсрэгээрээ үнэт цаасны зах зээл хөгжөөгүй, санхүүгийн нийт нөөцөө харилцах хадгаламж болон нөөцөд дарчихаад үнэгүйдүүлсээр суугаа. Өөрөөр хэлбэл “Quantitative easing”-гийн үед, хялбар мөнгөний зах зээл дээр бид ихийг алдсан улсуудын тоонд багтаж буй. Мэдээж гарц бий. Наад захын жишээ гэхэд л хадгалж буй санхүүгийн нөөцөө Америк чиглэлийн үндэстэн дамнасан компаниудын үнэт цаасанд хадгалах шийдэл байна. Үнэ цэн нь ирээдүйд өсөх учраас ашигтай, алдаагүй гарц.

Мессэж 3

Гурав дахь мессэж банкны системтэй холбоотой. Манайх шиг жижиг улсын банкны систем глобалчлалд нээлттэй байх нь эрсдэлтэй ч ингэхээс аргагүй нөхцөл үүссэн гэдгийг бас хэлэх учиртай. Банкны мэдээлэл нээлттэй ил тод биш учраас арилжааны банкууд Монголынх уу, гадны нөлөө ихтэй юу гэсэн асуулт тавихаас аргагүй санагддаг. Шуудхан хэлэхэд монгол нүүртэй гадны мөнгө хүүлэгч банкууд ажиллаад байна уу даа гэсэн эргэлзээ төрдөг. Тэгэхээр олон улсын стандарт мөрддөг гадны банк орж ирэх нь хэдийгээр зарим талаараа эрсдэлтэй ч санхүүгийн сахилга бат сайжрах, мэдээлэл ил тод болох, банкны салбарт өрсөлдөөн үүсэх гэх мэт давуу тал бий. Санхүүгийн сахилга тогтоох, эрсдэл хуваалцахад гадаад банк үүрэг рольтой. ЖДҮ болон ногоон төсөлд гадаад банкуудыг татах талаар ажиллах шаардлага байгаа. Товчхондоо энэ чиглэлээр Замын зураг гаргах цаг ирсэн.

Видео. 12 минут