Гахайн мах аюултай юу?

Screen Shot 2017-12-17 at 8.42.56 AM

Дэлхийн нийт махны үйлдвэрлэлийн 40 орчим хувь нь гахайн мах юм. Зарим улс үндэстэн шашны учир холбогдолтойгоор гахайн махыг хэрэглэдэггүй.

Монголчууд гахайн махыг төдийлөн их хэрэглэдэггүй ч сүүлийн үед ихсэх хандлагатай байгаа. Гахайн махнаас болгоомжлох ямар шалтгаан байгаа талаар хэлье. Мэдэж явахад илүүдэхгүй.

  1. Олон оронд жишээ нь Америкийн нийт гахайн махны 98 хувийг үйлдвэрлэлийн аргаар бэлтгэдэг. Гахай бэлчээрт гардаггүй, эрүүл агаар, нар үздэггүй гэсэн үг. Өөрийн өтгөн шингэнтэйгээ холилддон бохир агаар амьсгалж байдаг учир нядалгаанд орж байгаа гахайны 80 хувь нь уушгины өвчтэй байдаг.
  2. Үйлдвэрлэлийн аргаар бэлтгэж байгаа гахайг түргэн өсгөхийн тулд гормон хэрэглэнэ. Үхүүлчихгүйн тулд тэжээлд нь антибиотик хольж идүүлнэ. Иймээс антибиотикт тэсвэртэй бактери гахайд бий болж хүнд халдварлавал эмчилгээ хийхэд хэцүү асуудал болно.
  3. Гахай  хоол хүнсээ боловсруулж гадагшлуулах цикл  нь 4 цаг (үхрийнх 24 цаг) бөгөөд хортой бодис энэ богино хугацаанд гадагш гарч амжихгүй гахайн өөхөнд очих хуримтлагддаг аж.
  4. Зарим судалгаагаар хүн өдөр тутам 50 грамм хиам, зайдас, утсан мах хэрэглэхэд бүдүүн гэдэсний хавдар тусах магадлал 20 хувь өсдөг аж.

Гахай уг нь нохойноос дутахгүй ухаантай цэвэрч амьтан гэнэ. Харамсалтай нь тэднийг хашиж, өтгөн шингэнтэй нь хольдог, махыг нь үйлдвэрлэлийн аргаар бэлтгэдэг нь нь ашиг хөөсөн хүмүүний үйлдэл юм.

Ингээд бодохоор бэлчээрийн мал аж ахуй эко талаасаа ээлтэй, монголчуудын хэрэглэж буй мах цэвэр органик бүтээгдэхүүн мөн билээ.

Ардчилал уналтад орсон уу?

Screen Shot 2017-12-15 at 11.57.57 AM

Европ болон Америк ер нь хаа сайгүй популизм давалгайлж байгаагаас дэлхий даяар Ардчилал уналтад орлоо гэж санаа зовох хүмүүс байна. Авилгал, хээл хахуулийн хэрэг, цагаачлал, элдэв будилаан, зэвсэгт мөргөлдөөн, сонгуулийн бульхай зэрэг асуудалтай холбоотой олны шуугиан тийм сэтгэгдэл төрүүлэхэд нэрмээс болдог ажээ.

Стокхолм төвтэй Олон улсын институт Ардчиллын өнөөгийн төлөв байдлын талаар судалгаа хийжээ.

Товчхондоо бол дэлхийн улс орнуудын 68 хувь, дэлхийн хүн амын 62 хувь нь ардчилал дор амьдарч байгаа нь 10 жилийн өмнөхтэй харьцуулбал өссөн дүн болж байна. Сонгуулийн ардчиллын 40 жилийн туршлагатай орнуудаас Венесүэлийг үл оролцуулбал нэг нь ч эргэж буцсан алхам хийгээгүй байна.

Ардчиллын эерэг сөрөг талуудыг дараахь судалгаанаас харна уу

IDEA-GSOD-2017-REPORT-EN

Зүүн Ази дахь Орос, Хятад дараагийн 20 жил

Ийм нэгэн нэртэй нийтлэл анхаарал татав.

Орос, Хятадын түншлэлийг стратеги, эдийн засаг, үзэл суртлын гэсэн 3 хэмжигдэхүүнээр дүгнэжээ.

  1. Орос, Хятадын стратегийн түншлэл ихэд ирээдүйтэй харагдаж байгаа боловч хоёр тал өөр өөр зорилготой байгаа гэнэ. Орос нь Ази дахь хил хязгаараа найдвартай байлгахыг урьтал болгож байгаа бол Хятад хойт нутгуудаа хөгжүүлэхийг зорьж байгаа гэнэ.
  2. Оросын Алс Дорнот болон Сибирьт оросын хүн амын 4 хувь буюу 6,2 сая хүн оршин суудаг бөгөөд энэ тоо буурсаар байгаа юм байна. Путин Алс Дорнот болон Сибирьт сүүлийн 2 жилд 9 тэрбум ам. долларын хөрөнгө оруулалт орсны 80 хувь нь хятадынх байсан гэж байгаа ч Оросын дарга нарын хүслээр Хятад улс хөрөнгө оруулалт хийх нь эргэлзээтэй. Учир нь Хятадын хувьд энэ нутаг ямар ч гео эдийн засгийн сонирхол татахгүй байгаа гэнэ.
  3. Соёл, үзэл суртлын хувьд энэ хоёр орон өөр өөр үнэлэмжтэй. Орос орон бол Евроазийн том тоглогч гэсэн Оросын Славофил (nationalism- М.Э) үзэл хуучин уламжлалаа хадгалах гэсэн эрмэлзэлээрээ Хятадтай үг хэлээрээ нийлэмжтэй хэдий ч Оросын ард түмэн өөрсдийгөө Барууны соёл иргэншлийн бүтээгдэхүүн, Европ уламжлалтай гэж үзсэн хэвээр байна гэнэ.

Russia and China in East Asia in the next 20 years

Written by Olga Krasnyak.

At the regional conference in Seoul ‘Looking Ahead: Russia and Asia in the next 20 years’ organized by Valdai Discussion Club in partnership with KIEP (Korea Institute for International Economic Policy),  the main question has been revolving around predictions of the future for Asia. Making any predictions might be a thankless job, but avoiding such talks is also short-sighted policy.

As high-ranking officials and senior academics from Russia, South Korea, China and Japan sought to agree a shared vision for East Asia, in discussions it fell to Beijing and Moscow, as the two key regional players who will shape the geopolitics in the region. China more so, Russia less.

North Korea’s provocations pose serious and increasingly dangerous challenges for the region’s security, yet Russia and China’s close ties to North Korea whether diplomatically or economically, place them both in a unique and strategic regional position. South Korea and Japan by comparison appear more cautious regarding their role in East Asia. This in spite of both receiving reassurance regarding military and defence commitments from the United States during Donald Trump’s recent visit to Asia.

The shift toward a multi-polar world reveals that new emerging regional powers, China in particular, seek to resolve their concerns related to border and sea security, as well as seek to strengthen their military capacity. The rhetoric of ‘brutal power’ and strong persuasion is reappearing as a cornerstone in some countries’ foreign policy approaches. Forming new alliances that leads to new tensions together with implementing new security strategies will likely define the next 20 years of inter-state relations.

In the case of the Russo-China partnership, there are the three dimensions that can be extracted. Here bilateral relations should be looked at through the lens of East Asia’s geopolitical landscape. Those dimensions are strategiceconomic, and ideological. Each one is somehow ambiguous.

  1. Strategic partnership between Russia and China is significant and might be viewed in contrast to the strategic and military alliance between the US and South Korea or Japan. The fact of being a part of different alliances unnecessary leads whether to confrontation or tensions, yet might remain obstacles for establishing reliable cooperation as such between Russia and South Korea or Japan or between China and South Korea or Japan. Condemning the latest North Korea missile launch, Russia’s foreign minister Sergey Lavrov urged the US and South Korea to refrain from holding unscheduled and unprecedented air force exercises as announced in early December this year. This means that Russia put responsibility on the US and their partners in East Asia in provoking North Korea to develop its nuclear program to shield its sovereignty from any possible external threats. Seoul’s choice of the American nuclear umbrella instead of Chinese, then deployment of THAAD worsened economic ties and tourist industry between China and South Korea showcasing how negatively the Chinese public can impact on South Korean economy and trade punishing the latter for the ally with the US. Strategic cooperation between Russia and China sounds promising but the purposes of both countries are different. Russia is interested to secure its Asian borders when China is interested to develop its Northern territories.
  2. Enlarging economic cooperation and attracting more Chinese investments in Siberia and Russia’s Far East is another string to be tied. According to Vladimir Putin, in the past 2 years, 80% of the $9 billion investment in Far East and Siberia came from China. Russia is highly motivated to develop the territories economically and to make them appealing for local population. Although, the Russian population in Far East is about 6.2 million people which is 4% and declines. The focus on economic cooperation, as Russian policy-makers wish to attain, should be turned from mineral resources-based to agriculture, finance, science and technology, and tourist industry. This appears to be rather wishful thinking of Russian policymakers than real plans to be implemented while Russia is not an prior partner for China to make investments and Russia doesn’t play an important role in the geo-economic landscape.
  3. Ideological partnership might not seem obvious in strengthening bilateral ties between Russia and China due contrasting cultural, national, or ethnic identity. Although any ideological affiliation which opposes Western liberalism might be brought up to play a role in geopolitical games. One of the Russian traditional ideological notions,Slavophile, represents the country as an Eurasian power, which is neither belongs to West nor East. Slavophile showcases Russia as a commune country that values traditionalism and a strong role of a state’s leadership. This string alluring to traditionalism, gives an illusion for Russia and China to find common ground. Ideological matches with China might be used in official rhetoric, however, Russian people distinguish themselves as a product of Western civilization and gently preserve the image of Russia as a part of European heritage. Moreover, Russia’s Pacific part to be viewed as the only European enclave in the Asian world.

In sum, cooperation between Russia and China is currently happening but hardly can be considered as promising for Russia.

In the next twenty years Russia’s Siberia and Far East more likely will be associated as a part of Asia at least in economic terms, which would rather sound ‘Russia in Asia’, not ‘Russia and Asia’. There is no evidence for equal economic partnership between the two countries because China invests in Russia’s Siberia and Far East as much as it needs to sustain Chinese Northern territories. Of course, it doesn’t mean that the future for Russia is not prosperous, yet Siberia and Far East are vulnerable facing the challenges of rising China as a major regional and world power. The potential for further cooperation between Russia and China will certainly suit Chinese interests.

Olga Krasnyak is a Lecturer of International Studies and World History at Underwood International College of Yonsei University, Seoul, South Korea. She tweets at @OlgaKrasnyak. Image credit: CC by President of Russia.

 

Орос орон ба Барууны Хориг

Жил бүр хийдэг Путины хэвлэлийн бага хурал дээрээс дараахь зүйл анхаарал татав.

  1. Оросын эдийн засаг хямралтай байна.
  2. Газрын тосны үнэ унасан нь хямралыг мэдэгдэхүйц түвшинд хүргэсэн гэлээ.
  3. Оросын эсрэг авсан Барууны хориг арга хэмжээ оросын эдийн засгийг сулруулж байгааг хүлээн зөвшөөрөв.

Алт, Зэс, төмрийн хүдэр олборлолтод эзлэх Төрийн оролцоо (дэлхийн дундаж)

Screen Shot 2017-12-13 at 7.17.02 PM

Уул уурхайн зарим металлын нөөцийн олборлолтод Төрийн оролцоо ямар хувь хэмжээтэй байдгыг дээрхээс харж болно. 2008 онд Зэсийн хувьд Төрийн оролцоо дэлхийн дундаж нь 4,5 хувь, хэрвээ Хятадыг оролцуулахгүй бол 3,3 хувь байсан байна. Алтны хувьд 2,6 хувь, төмрийн хүдрийн хувьд 11 хувь гээд бусдыг анхааралтай ажиглана бизээ. 1975 оноос хойш  30 гаруй жилийн хугацаанд металл олборлолтод Төрийн оролцоо багасаж ирсэн байна.

Энэхүү  судалгааг Дэлхийн Банк 2011 онд хийжээ. Түүнээс хойш ийм далайцтай судалгаа хараахан гараагүй бололтой.

Судалгааны англи хэл дээрх эх хувийг хавсаргав. Уншаад сэтгэгдлээ хуваалцаарай.

GlobalMiningIndustry-Overview

Гадаадын хөрөнгө оруулалт ба прагматик национализм

 

Screen Shot 2017-12-13 at 10.40.13 AM

Гадаадын хөрөнгө оруулалт бол хөгжилд хүрсэн орон бүрт эдийн засаг, улс төрийн Стратеги чиглэл байж ирсэн. Яаж ч бодсон гадаадын хөрөнгө оруулалт элдэв гоё нэртэй бондуудаас, хямд ч гэлээ элдэв зээлээс, тэрч байтугай үнэгүй тусламжаас илүү чухал юм. Математик гаргалгааг дээрх маягаар томёолсон болно.

Гадаадын хөрөнгө оруулалт яагаад хэрэгтэй гэдгийг, гадаад,  дотоод хөрөнгө оруулалтын хоорондын уялдаа холбоо шүтэлцээ, уг асуудлаарх улс төрийн үзэл суртлыг ойлгоход дөхөм болох боловуу хэмээн дорхи өгүүллийг бичсэн болой.

1-Прагматик национализм

Хуурай жорлон (Швед)

 

Хуурай жорлонгийн төрөл

Хүмүүн төрөлхтөн усан таславчтай орчин үеийн жорлонг сэдэх хүртлээ янз бүрийн хуурай жорлонг хэрэглэж ирсэн байна. Хуурай жорлонгийн хамгийн энгийн хэлбэр нь Монголд өргөнөөр хэрэглэгдэж буй ердийн жорлон юм.

Picture1

Технологи

Хийц загварыг эс тооцвол технологийн хувьд хуурай жорлонг 2 төрөлд хувааж болохоор харагдаж байна.[1]

Picture2

  1. Өтгөн шингэнийг ялгаагүй
  2. Өтгөн шингэнийг нь ялгасан

Эрүүл ахуйн шаардлага

Усан таславчтай орчин үеийн жорлон эрүүл ахуйн шаардлагыг бүрэн хангасан байдаг бол хуурай жорлон ялгадсыг зайлуулах тээвэрлэхтэй холбоотой асуудал үүсгэдэг. Ердийн жорлон хэрэглээний хугацаа дууссаны дараа булж шинэ нүх ухдагаар бусад хуурай жорлонтой харьцуулбал эрсдэл багатай гэж үздэг байна.

Хуурай жорлон эрүүл ахуйн эрсдэл дагуулдаг тул инженерийн нарийн шийдэл шаарддаг гэж үзэж байна.

Шведийн туршлага

Шведэд өтгөн шингэнийг ялгасан болон ялгаагүй жорлонг өргөнөөр хэрэглэж байгаа бөгөөд энэ талаарх видео бичлэг асуудлыг гүнгийрүүлэн сонирхох хүмүүст хэрэгтэй болохыг анхаарна уу. Видео бичлэгийг хавсаргав.

https://drive.google.com/file/d/1hRNJdkTPR2uRX5R_y3OZq9CAnaxto6Xx/view?usp=sharing

https://drive.google.com/file/d/1EGoReFPXUUAkyXX2LAPjyC4qXVcGCrfo/view?usp=sharing

https://drive.google.com/file/d/1YTUunt_NJE_kgzJ5tj8x2WtXvMWMKnO4/view?usp=sharing

Товч дүгнэлт

Хуурай жорлонгийн технологийн нууц нь ялгадсыг өтгөн шингэнээр нь ялгахад оршиж байгаа боловуу гэж харагдаж байна. Өтгөн шингэн холилдохоороо хортой хаягдал болж, өтгөн шингэнийг ялгахаар аль аль нь байгальд хэрэгтэй хаягдал болдог байна. Шээсний 97 хувь нь ус бөгөөд усыг ууршуулсан тохиолдолд үлдэгдэл нь бордоо болдог байна. /Шингэнийг тусгай саванд цуглуулан авч бордоо болгох мөн өтгөнийг хөвд мэтийн ургамал хийж ялзмагшуулан, тагтаршуулан бордоо болгон ашиглах/

Picture3

Хуурай жорлонг ус дутагдалтай, ялгадсыг дахин боловсруулах өртөг өндөртэй нөхцөлд, байгаль хамгаалал, эрүүл ахуйн шаардлагын улмаас хэрэглэхэд тохиромжтой бөгөөд Швед болон бусад орнуудаас хуурай жорлонг бэлнээр нь авч туршиж үзэх, технологийг нь нутагшуулж өөрсдөө хийх боломжийг бий болгох бололцоотой харагдаж байна.                                                             

[1] http://www.compostera.eu/tests.html

http://www.wostman.se/ecodry-1

Нобелийн шагнал: Тэнэгтэх үү, Ухаалаг байх уу

 

20171002-nobel-medal_0

Адам Смит хоёр чухал ном бичсэний  нэг нь “Үндэстний баялаг” (The Wealth of Nations) хэмээх бүтээл бөгөөд тэр нь 1776 онд хэвлэгджээ. Тэрбээр энэхүү бүтээлдээ хэрхэн  “үл үзэгдэх гар” компаниудыг залж байдаг тухай, компаний эзэд олох ашигаа аль болох ихэсгэхийн төлөө зөвхөн хүмүүст  хэрэгтэй бараа, үйлчилгээг хийдэг тухай, зах зээл нь эцэстээ эдийн засгийн баялаг бий болгодог тухай тайлбарласан байдаг. Нөгөө нэг ном нь  дээрхээс 17 жилийн өмнө бичигдсэн бүтээл бөгөөд ” Ёс суртахуунтай холбоотой сэтгэл хөдлөлийн онол” (The Theory of Moral Sentiments) нэртэй аж. Энэхүү бүтээлдээ тодорхой ёс суртахууны норм, хэм хэмжээ аливаа нийгэмд байдаг тухай, тэр нь эдийн засгийн аливаа шийдвэр гаргахад хувь хүмүүсийн дотор амин хувиа хичээх үү, аль эсвэл бусдыг бодохуу, өнөөдрийн төлөө юу, аль эсвэл ирээдүйн төлөө юу, ойворгон байх уу аль эсвэл хариуцлагатай байх уу, бүр хялбарчилбал тэнэгтэх үү аль эсвэл ухаалаг байх уу гэсэн зөрчил бий болгодог тухай юм.

Эдийн засаг дахь хүмүүний зан араншинтай холбоотой энэ асуудал өнгөрсөн 250 жилд үе үе асуудал болон дуншсаар Behavioral Economics буюу Зан төлөв, зан араншингийн эдийн засаг гэдэг бие даасан шинжлэх ухааны салбар бий болжээ.

Энэхүү бие даасан эдийн засгийн ухаан нь олон орны хөгжлийн бодлого тодорхойлоход бодит хувь нэмэр болж, хүмүүсийн хадгалах зан төлөвийг хөхүүлэн тэтгэврийн санг зөв чиглэлд хөгжүүлэхэд тус болж, хямрал бэрхшээлийн үед компаниуд бусдын зовлонгоор ашиг хийдэггүй байх үйл хөдлөлийн хэм хэмжээг тогтооход тус болж байна.

524px-Richard_H._Thaler_EM1B8783_(38891871821)

Адам Смитын үлдээсэн оюуны оньсогыг тайлж өгснийх нь төлөө америкийн эдийн засагч Ричард Тэйлерт Шведийн хаан 2017 оны Нобелийн шагналыг гардууллаа.

 

Япон Үндэсний үзэл

 

549876-7755fa95c93694c39a8d8bd02b70ac62.jpg

Бостоны их сургуулийн профессор Лиа Гринфелдийн “ Капитализмын амин сүлд: үндэсний үзэл ба эдийн засгийн өсөлт” номын нэгээхэн чухал хэсэг болох Япон үндэсний үзлийн тухай хэсгийг нийтийн хүртээлд хүргэж байна. Цөөн хувиар ном болгон хэвлүүлсэн ч одоо олдоцгүй болжээ.  Мэдээллийн технологи хөгжсөн нь сайхан боломж буй болгож байгаад бахархаад баршгүй. Эх хувийг дараахь линкээр харна уу.

NationalismEconomicGrowth. 556 pages

Номыг монгол хэлнээ хөрвүүлэх гэдэг их ээдрээтэй хэцүү байсныг энд хэлмээр байна. Англи хэлийг зэгсэн сайн мэдэх хүмүүс  эх хувийг нь үзвэл уг номыг орчуулна гэдэг нь амаргүй гэдгийг эрхгүй зөвшөөрнө бизээ. Гэсэн хэдий ч өнөөгийн Монголчуудын сэтгэлгээнд салхи авчрах бүтээл мөн хэмээн муйхарласны эцэст уг номын нэгээхэн хэсгийг төгс биш ч гэлээ утга алдалгүй монголчилохыг нөхдүүд маань хичээсэн юм. Уншихад түвэгтэй мэт энэ номоос жинхэнэ сэхээтэн хүн олон гайхалтай зүйлийг олж харна гэдэгт итгэж байна.

Профессор Гринфелд номондоо: “чадварлаг ярьж, бичиж чаддаг байгалиас авьяаслаг төрсөн ихэнх хүмүүс, зохиолчид, тэр ч байтугай хуульчид, шашны зүтгэлтнүүд үнэндээ сэхээтэн биш байдаг” хэмээгээд “сэхээтэн гэдэг нь үндэсний эрх ашгийг зөн совингоороо мэдэрсэн хүмүүс” хэмээх санаа гаргасныг хэлсү.

Уг номыг хөрвүүлж Монголчуудад хүртээх эрхийг надад өгсөн “Harvard University Press”-д талархаж байна.

Япон үндэсний үзэл, 150 хуудас

Япон үндэсний үзлийн тухай хэсгийн орчуулгын анхдагч эхийг бэлтгэж өгсөн Санхүү, эдийн засгийн дээд сургуулийн багш П.Уранбилэг, Б.Гэрэлтуяа нарт болон ариутган шүүж редакторлосон доктор Ж.Батхуягт талархаж байна.